Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2120. Հռոմէական Կղեր

Զաքարիայի պատրիարքութեան առաջին տարիներէն նշանաւոր եղելութիւններ չեն պատմեր յիշատակագիրներ, և նոյնիսկ իր գովաբան եղբօրորդին՝ Կաղզուանցի Պօղոս քահանան, իր պատմագրութեան մէջ մեզի այդ մասին նիւթեր չի մատակարարէր, և բոլոր գրածները աւելի ետքը կաթոլիկամիտներու դէմ մղուած պայքարին վրայ կը կեդրոնացնէ։ Սակայն մենք կը դիտենք, որ այդ միջոցին սկսան Զաքարիայի անունին ամենէն աւելի պատիւ բերող ձեռնարկները, նպատակ ունենալով ազգին մէջ զարթուցանել ուսումնական զարգացումը, և հայ դաստիարակութիւն մը կազմել, անկախաբար հռոմէադաւանութեան ազդեցութենէն։ Հռոմէական շարժումը ուսումնական զարգացման քօղին ներքև հետզհետէ իր գետինը կընդարձակէր, և այդ հրապուրիչ առաւելութեան շնորհիւ ազգին մէջ համակրութեան առարկայ կը դառնար։ Ստոյգ է որ հռոմէական երկիրներու շփումը, Արևելքին մէջ պատրաստուող եկեղեցականներէն աւելի բանգէտ խումբ մը կարտադրէր, որուն կարողութիւնը՝ եթէ չափազանց բարձրացնել ալ չուզենք, տակաւին համեմատաբար շատ առաւելութիւններ ունէր, մանաւանդ օտար լեզուներու հմտութեամբ, օտար դիրքերու ծանօթութեամբ, և դասական նիւթերու ձևաբանութեամբ։ Այս խումբը կազմող եկեղեցականներէն լաւ թիւ մը Հռոմի մէջ հիմնուած Ծաւալոցի կամ Վասն- Տարածման-Հաւատոյ (De Propaganda Fide) դպրոցէն կելլէր, և դպրոցի իտալերէն անունէն (Collegio) Գօլէճցիք կամ Գօլէճեանք, և Փրօփականտայի կամ Ծաւալոցի աշակերտներ կը կոչէին։ Խումբ մըն ալ Վենետիկ կարտագրէր իր միաբաններով, որոնք հայագիտութեան մէջ աւելի զօրաւոր էին, մինչ Գօլէճեանք շատ տկար էին այդ մասին, և միայն օտարագիտութեամբ կը ճոխանային։ Լիբանան հաստատող Անտօնեան միաբանութիւնն ալ և անունեալ կաթողիկոսարանն ալ աշակերտներ կը հասցնէին, և Թրիէստի ճիւղն ալ իր առաջին կազմակերպութեան արդիւնքները կընծայէր։ Ասոնց գործակից էին Արևելք հաստատուած բուն Լատին քարոզիչներ, որոնց մէջ քիչ ու շատ տեղական լեզուներու հմուտներ կը գտնուէին։ Հայ ի բնէ զարգացման անյագ տենչացող, ուսման և գիտութեան հրապոյրին առջև դիւրաւ կը տկարանար, և ինչով որ օտարադաւանութեան աշակերտող Հայ եկեղեցականներ շահուած էին, նոյնով իրենց համազգիներն ալ շահելու դիւրութիւնը կը գտնէին։

« 2119. Զաքարիա Պատրիարք   |   2121. Զաքարիայի Ջանքեր »
© Gratun.org