Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2122. Էջմիածնի Տպարան

Մայրաթոռէ դուրս կատարուած ազգային անցքերը որչափ հնար է ամփոփ կերպով քաղելէ ետքը, պէտք է նորէն Մայրաթոռ դառնանք, ուր Սիմէոն կաթողիկոս կը շարունակէր իր տենդոտ գործունէութիւնը, ամէն բանի համար կարգուսարք հաստատելու, և նորանոր բարեկարգութիւններ աւելցնելու համար։ Այս նիւթերուն պարտ ու պատշաճ բացատրութիւնը կը ստիպէ մեզ ամենայն խստութեամբ ժամանակագրութեան չհետևիլ, այլ նիւթերը իրենց նախընթաց և հետևորդ պարագաներով դիւրըմբռնելի դարձնել։ Այս պատճառով տակաւին չխօսեցանք Մայրաթոռի մէջ բացուած տպարանի մասին։ Էջմիածինի գահակալներ քանի քանի անդամներ թէ նախաձեռնարկ և թէ օժանդակ եղան տպարանական հաստատութեանց, իբրև ազգային բարեկարգական և բարեգործական ձեռնարկ մը, ինչպէս ընդհանրապէս նկատուած էին տպարանները անցեալին մէջ. մինչ այժմ գրեթէ հասարակ խանութի կարգ անցած են։ Էջմիածինի դիրքը չէր ընծայեր այն դիւրութիւնները որոնք տպարանի մը համար անհրաժեշտ էին, ուստի կաթողիկոսներ ստիպուած էին տպարանները Արևմուտքի քաղաքներու՝ Ամսդելոտամի, Մարսիլիայի, Վենետիկի, Լիվօռնոյի, և նոյնիսկ Արևելքի քաղաքներէն՝ Կ. Պոլիսի և Ասպահանի մէջ բանալ տալ, և ոչ Վաղարշապատի։ Եթէ բացուած տպարանները Ս. Էջմիածնի տպարան ալ անուանեցին, սակայն Էջմիածինի Մայրաթոռին մէջ տպարան գոյութիւն չունեցաւ մինչև Սիմէոնի ժամանակը։ Այդ փափաքը Սիմէոնի միտը կաթողիկոսանալէն ետքը չծագեցաւ, և ոչ ալ իբր հայապետական մեծագործութեան նշանակ եղաւ. որովհետև նա այդ միտքը յղացած էր, երբ կաթողիկոսանալէն 20 տարի առաջ, տակաւին սարկաւագ Հնդկաստանի նուիրակութիւնը կը կատարէր (§ 2070)։ Այդ միտքը յաջողեր էր ներշնչել՝ Մատրաս բնակող Ջուղայեցի մեծահարուստ վաճառականներէն Գրիգոր Միքայէլեան Խօջաջան Չաքիկեանցի՝ աւելի ծանօթ Չաքիկենց մականուամբ (ԴԻՒ. Գ. ճկ. ), որ յանձն առեր էր պէտք եղած ծախքերը հոգալ, իբր իր անձին և իր գերդաստանին յիշատակ. բայց չենք գիտեր թէ ինչու Սիմէոնի վարդապետութեան և եպիսկոպոսութեան ատեն նպատակը իրականացնելու ձեռնարկներ չեղան։ Հաւանաբար Չաքիկեան իր վստահութիւնը անձնապէս Սիմէոնի վրայ դրած էր, իսկ Սիմէոն գրեթէ շարունակաբար Մայրաթոռէ դուրս կը գտնուէր։ Թէ արտաքին պարագաներ Սիմէոնը արգելեցին իր հնօրեայ փափաքը կատարել, սակայն միտքը չփոխուեցաւ, և կաթողիկոսական աթոռ բարձրանալէն ետքը առաջին գործէն մին եղաւ տպարանի պէտք եղող տառեր ու գործիքներ ճարել, սակայն պատեհ առիթներ պէտք էին փնտռածը գտնելու։

« 2121. Զաքարիայի Ջանքեր   |   2123. Սիմէոնի Ջանքեր »
© Gratun.org