Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2124. Տօնացոյցի Խնդիր

Էջմիածինի տպարանէն ելած, Զբօսարան և Տաղարան մանր արտադրութիւնները, շատ ընտիր գործ մը եղած պիտի չըլլան, որ դիտմամբ մէջտեղէն վերցուած, և 1777-ին նորէն տպուած են (ՏՊԱ. 119)։ Իսկ իբր առաջնապտուղ կարևոր գործ նկատուած է Տօնացոյցը, որ 1774-ին սկսած ի տպագրուիլ (ՍԻՄ. 1), և աւարտած 1775 ապրիլ 7-ին (ՍԻՄ. 561)։ Վերջաբանին մէջ ըսուած է թէ, ահա հինգ ամ է յորս աշխատիմք և տքնիմք, զի զարհեստս այս ի ձեռն բերցուք, և Տօնացոյցին տպագրութիւնը նախընթացներէն հասուն և կատարեալ կը կոչուի (ՍԻՄ. 554)։ Սակայն Սիմէոնի տօնացոյցը տպագրութենէն աւելի, իր կազմութեամբը յատուկ մտադրութեան առարկայ մըն է։ Յայտնի է թէ Հայ եկեղեցւոյ տօնակատարութեանց կարգը եօթնեկական գրութեան վրայ հիմնուած է, որով ամէն տարի միևնոյն ամսաթիւին նոյն տօնը չի հանդիպիր, ինչպէս ուրիշ եկեղեցիներու սովորութիւնն է։ Զատկի տօնին և անոր յարակից Մեծապահոց և Յինանց միջոցներուն շարժականութիւնն ալ յատուկ պահանջներ կը ստեղծէ։ Այդ ընդհանուր շարժականութիւնը անհրաժեշտ կընէր, որ իւրաքանչիւր տարւոյ համար տօներու մասնաւոր դասաւորութիւն մը կազմուէր, սակայն այս ընելու համար հաստատուն ձևը կը պակսէր, և վիճակներ կրնային իրարմէ տարբեր դասաւորութիւններ կազմել, գուցէ քաղաք քաղաքէ ալ կը տարբերէր նոյն վիճակին մէջ, մանաւանդ որ դասաւորելու պէտք եղած հմտութիւնն ալ ամէնքը հաւասարապէս չունէին։ Սիմէոն ինքն ալ կը դիտէ, թէ ոմանք զայս տօն յայս ինչ օր տօնեն, և ոմանք յայլ օր, ոմանք զայս ինչ տօն՝ միայն առնեն և կամ ընդ այլում, և ոմանք զնոյնս ընդ այլում և կամ միայն (ՍԻՄ. 7)։ Ասիկա շփոթութեանց մեծ պատճառ մըն էր, և անոր դարման եղող որևէ ձեռնարկ հարկաւ լաւ ընդունելութիւն պիտի գտնէր։ Ըստ այսմ երբոր Վենետիկի Մքիթարեաններէն հայր Յակոբոս Չամշեան 1757-ին Լուսնացոյց, իսկ 1758-էն ըսկսելով Օրացոյց անունով տարեկան տետրիկներ սկսաւ հրատարակել, իւրաքանչիւր տարւոյ ամսաթիւերը, լուսնի օրերը և տօներու դասաւորութիւնը պարունակող, ազգին մէջ մեծ ընդունելութիւն գտաւ, և նոյնիսկ եկեղեցական տօնակատարութեանց ալ առաջնորդ դարձաւ։ Բայց քանի որ հռոմէադաւաններու հրատարակութիւն մըն էր, անոր մէջ կը պարունակէին ոչ միայն Լատին եկեղեցւոյ պատկանող տօները, այլ և Հայ տօնակատարութեանց մէջ մուծուած լատինամիտ փոփոխութիւններ, որոնցմէ յանզգաստս կը գայթակղէին հայադաւան հաւատացեալներ և պաշտօնեաներ ալ, և տեղի կը տրուէր անտեղութեանց՝ և Հայ ծիսակատարութեան հակառակ պատահարներու։ Առ այս կակնարկէ Սիմէոն իր տօնացոյցին յառաջարանին մէջ, Վենետիկի օրացոյցը՝ Թունացոյց կամ Թունարան կոչելով (ՍԻՄ. 15)։ Սիմէոն կանուխէն ալ մտադրութիւն դարձուցած էր այդ եղելութեան, և անոր դարմանը հոգալու համար, 1761-ին Կ. Պոլիս նուիրակ գտնուած ատեն՝ Տարեկան օրացոյց մը տպագրել տուած էր, որուն մէջ կըսէր թէ պատրաստ ունի և զմայր տօնացոյց մի յօրինեցեալ ի վերայ երեսուն և վեց գրոց, այսինքն տարեգրոց (ՄՏՆ. 722), սակայն ոչ այս մայր տօնացոյցը և ոչ յաջորդ տարիներու համար օրացոյցներ չերևցան։ Քիչ ետքը 1763-ին Սիմէոն կաթողիկոսացաւ միշտ միտքին մէջ ունենալով տօնացոյցի և տօնակատարութեանց գործը, որուն յաջողութեան անհրաժեշտ էր տպագրական հրատարակութիւնը, իսկ Էջմիածինի մէջ տպարան ունենալու ձեռնարկն ալ հազիւ կաթողիկոսութենէն տասը տարի ետքը կրցաւ ամբողջանայ և կատարելագործուիլ 1774-ին։

« 2123. Սիմէոնի Ջանքեր   |   2125. Սիմէոնեան Տօնացոյց »
© Gratun.org