Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2126. Ծիսական Պատշաճներ

Ծիսական և տօնական պատշաճներու գալով, Սիմէոնի գլխաւոր կարգադրութիւնը՝ կիրակէ պահելու աւուրց ցուցակ մը կազմելն է (ՍԻՄ. 321)։ Կանխեցինք ըսել (§ 2101) և կը կրկնենք, թէ մանրազնին հետազօտութիւնք կը ցուցեն թէ Հայոց եկեղեցին խորշած է բնական կիրակիներէ դուրս շաբթուան օրերուն մէջ կիրակէ կամ հրամայեալ տօն հաստատել։ Ասոր հետևանքներն են տէրունի տօները, կիրակիի փոխադրելը, և մեծ սրբոց յիշատակները շաբաթ կատարելով կիրակիին տօնախմբելը, ինչպէս որ ցարդ ևս, օրինակ իմն, Ս. Լուսաւորչի կամ Ս. Գէորգի կամ Ս. Յակոբի անունին նուիրուած եկեղեցիներ՝ կիրակի կը կատարեն իրենց տօնախմբութիւնները։ Աստուածայայտնութեան տօնին իսկ որոշ ամսաթուով կատարուիլը՝ հնաւանդ չ՚երևիր, և տօնական պատշաճները կը ցուցնեն, թէ կիրակիի յարմարութեամբ կազմուած են։ Հին տօնացոյցներ Տեռանընդառաջին, Աւետումին և Աստուածածնայ ծննդեան տօներուն կիրակիի փոխադրուելուն յիշատակներ կը պարունակեն։ Համբարձումին ալ հինգշաբթիի հին պատշաճը շատ թեթև է, նախատօնակ չունի, և անդաստանը վերջամուտ է, և երկրորդ Ծաղկազարդի կիրակին, իսկապէս Համբարձման տօնախմբութիւն է։ Ծէսերու վրայ խօսած ատեննիս, մեր պատմական շրջանակին մէջ այսչափ բաւական կը սեպենք։ կ՚երևի թէ Սիմէոն՝ հայկական հին սովորոյթը միւս եկեղեցեաց առջև ստորնութիւն կարծելով, Հայոց համար ալ շաբթուան մէջ կիրակէանալու օրեր կազմեց, ինչ որ իրմէ առաջ բնաւ տեղ մը հրամայուած չենք տեսներ։ Արդէն տօնացոյցի հրատարակութենէն առաջ՝ Լուսաւորիչներու պատուոյն տարեկան հինգ օրեր կիրակէանալու կոնդակ յղած էր ընդհանուր Հայութեան (§ 2101)։ Նոր Տօնացոյցին մէջ աւելցուց հինգ տաղաւարներուն, Ծնունդի, Զատկի, Վարդավառի, Աստուածածնի և Խաչի երկրորդ օրերը, և Զատկի նաև երրորդ օրը, և Ծնունդի ութերորդ օրը, Տեառընդառաջի և Համբարձումի և Աւագ հինգշաբթիի, և Աստուածածնայ Աւետումի, Ծնունդի, Ընծայման և Յղութեան օրերը, ևս Հրեշտակապետաց և Ամենայն-Սրբոց տօները (ՍԻՄ. 321)։ Աւելորդ չըլլայ դիտել, թէ Աւագ հինգշաբթին ու Զատկի երրորդ օրը ու Աստուածածնայ ընծայումը ուրիշ եկեղեցիներէ ալ իբր կիրակէանալու տօն ընդունուած չէ։ Այսպէս Սիմէոնին կարգադրութեամբ տարին 21 կիրակէանալու օրեր մուծուեցան Հայ տօնակատարութեանց մէջ։ Տօնական պատշաճներու մէջ ալ Սիմէոն ինչ ինչ փոփոխութիւններ ներմուծեց, որոնց մէջ իբր կարևորագոյն պիտի յիշենք Մեծպահոց կիրակիներուն մէջ Յարութեան յիշատակութիւնը ջնջել, և իբր Յարութեան ակնկալութիւն ձև մը տալը, Իւղաբերից աւետարանէն զեղչելով Յարութեան կտորը և միայն Թաղման կտորը թողլով, Զուարճացեալքս քարոզը վերցնելով կամ կիսելով, Նորաստեղծեալ երգը միայն առջի երկու տուներու վերածելով՝ որոնց մէջ Յարութիւն չի յիշուիր, և Սուրբ Աստուած սրբաբանութենէն ալ Որ յարեար մասը արգիլելով, և Որ խաչեցար ըսել հրամայելով։ Յիշենք ևս Ստեփանոսի տօնին յատուկ Այսօր դասք երգը, չորս Աւագ տօներուն և Լուսաւորիչներու հինգ տօներուն տարածելը։

« 2125. Սիմէոնեան Տօնացոյց   |   2127. Այդ Մասին Դիտողութիւն »
© Gratun.org