Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2127. Այդ Մասին Դիտողութիւն

Սիմէոնի կարգադրութեանց մասին խիստ դիտողութիւններ եղան ժամանակին, մինչև իսկ յայտարարուեցաւ թէ Գրիգոր Վկայասէր բանադրանս յաւելեալ ի վերայ՝ հրամայած ըլլայ, որ մի՛ իշխեսցէ այլ ոք օտար ինչ մուծանել իրմէ հաստատուած տօնացոյցին վրայ, որով իբր թէ Սիմէոն այդ վճիռին անսաստած ըլլայ (ՊԷՐ. 1)։ Մեր տեսութեամբ և իրաւական տեսակէտէն, ոչ մի՛ արգելք չկար որ Սիմէոն կաթողիկոս ալ ծիսական կանոն մը կարենար սահմանել, ինչպէս ըրած էին Վկայասէրէ առաջ և Վկայասէրէ ետքը եղող ուրիշ կաթողիկոսներ ալ։ Սիմէոն իր մէջ զգացած է այդ իրաւասութիւնը, և առանց վարանման ուզած է զայն գործածել։ Միայն խնդիր է, թէէ պատե՞հ էր արդեօք այդ իրաւասութիւնը գործածել, կամ թէ եղած կարգադրութիւնները պահանջուած կամ գնահատելի էի՞ն տիրապէս։ Մենք այնպէս կը կարծենք թէ Սիմէոնի ներքին նպատակին մէջ կար, կերպով մը Հայ կաթոլիկները Հայ շրջանակէն դուրս թողուլ ծիսական տարբերութիւններով, և անոնց ազդեցութիւնը արգելել՝ անգործածական դարձնելով անոնց օրացոյցը։ Վասնզի կաթոլիկներ, և յատկապէս Մխիթարեան և Անասնեան վանքեր և Լիբանանի կաթողիկոսարանը, հին տօնացոյցը պահեցին և Սիմէոնեան փոփոխութեանց չհետևեցան։ Այդ մասին մեր տեսութեամբ՝ օգտակարագոյն էր թերևս կաթոլիկները նմանութեան մէջ պահել քան թէ հեռացնել, որպէսզի տարբեր ինքնութեամբ յատուկ գոյութեան իրաւունք չստանային, ինչ որ անոնց գլխաւոր դիտումն էր։ Սրբոց տօներու տեղափոխութիւնն ալ զգալի նշանակութիւն մը չէր բերեր, և ազգային շաբաթին բերելով իսկական առաւելութիւն մը չէր գոյացներ, քանի որ տօնախմբութիւններ կիրակիին կը կատարուէին, որ անմիջապէս կապուած էր երկուշաբթիին հետ։ Հին տօնացոյցը նոյն օր զետեղած էր յիշեալ տօներէն շատերը։ Բոլոր փոփոխութեանց մէջէն տիրապէս գնահատելի կը գտնենք Առաջին Լուսաւորչաց տօնին կերպաւորութիւնը, իբրև շոշափելի նշանակ մը Հայ եկեղեցւոյ առաքելականութեան։ Իսկ Աբգարի տրուած պատիւը՝ պատմական տեսակէտէն խնդիրի նիւթ է. Մուան է վիրապը Մեծպահքի օրով փառաւորելու յարմարութենէ զուրկ է, և երեք ազգային վարդապետները Մեծպահքի մէջ զետեղելը՝ առաւելութիւն մը չէ։ Մեծ պահոց կիրակիներուն մէջ մուծուած փոփոխութիւնն ալ նշանակալից չենք գտներ, զի եկեղեցին որևէ առիթով կիրակիներու Յարութեան յիշատակը նուազել չէ ուզած, բաւականանալով զարդերու հանդերձանքը նուազել։ Չէ՞ որ այսօր ալ կը շարունակենք Մեծպահքի առաջին կիրակիին գոչել։ Փառք յարութեան քո Տէր (ՇԱՐ. 134), և վեցերորդ կիրակէին կերգենք, Նորահրաշ տեսլեամբ յարութեան քո Տէր՝ զարհուրեցան դժոխք (ՇԱՐ. 230)։ Այդ տեսութիւնները կը յայտնենք մասնաւոր պարագայից նկատմամբ, թէ ոչ ընդհանուր կերպով չենք մեղադրեր Սիմէոնի համարձակ ձեռնարկը։ Մանաւանդ թէ կը փափաքինք որ նոյն հոգւով զօրացած կաթողիկոս մըն աք ազգային տեսակէտէն զօրացնէր մեր տօնացոյցը, անոր մէջ ընդունելով նախալուսաւորչեան շրջանի առաքելաշաւիղ հայրապետները, յատուկ տօներ սահմանելով Որդւոց և Թոռանց և Թարգմանչաց իւրաքանչիւրին, և նոր յիշատակներ հաստատելով այն քաջարի նահատակներուն և նոր գկաներուն համար, զօրս պատմութեանս կարգին յիշեցինք, և մեր իղձերն ալ համարձակորէն յայտարարեցինք։

« 2126. Ծիսական Պատշաճներ   |   2128. Տօնացոյցի Կիրառութիւն »
© Gratun.org