Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2134. Եպարքոսներու Փոփոխում

Սուլտան Ապտիւլ-Համիտ ներքին համոզմամբ և հաստատուն որոշմամբ կը պայքարէր օտարամոլութեան դէմ, և ժամանակին եպարքոսն ալ համամտութեամբ արձակած էր վերոյիշեալ հրովարտակները։ Կաթոլիկամիտներ՝ հոսանքը իրենց նպաստաւոր դարձած կարծեցին, երբ եպարքոսութեան հասաւ Տէրէնտէլի Մէհմէտ փաշա, որուն պազիրկեանպաշի կամ սեղանաւորն էր Ստեփան Նալպանտօղլու, իրենց խմբակէն։ Տէրէնտէլին Նալպանտօղլուի թախանձանաց վրայ ալ՝ համարձակեցաւ թագաւորէն հրովարտակներու ետ կոչոիլը խնդրել, այլ միայն Արաբկիրցի Նազարէթ Մուրակեանց տղայի ձեռօք լուր ղրկեց Զաքարիայի, թէ զիւր զայն փոքրիկ նստեալ սենեակն ակամբք պատուականօք և մարգարտօք լճում, միայն թէ յետս կացցէ ի նեղելոյ զնոսա, այսինքն զկաթողիկոսն (ԴԻՒ. Ժ. 261)։ Առաջարկին հանդէպ Զաքարիա յայտնած բացարձակ մերժումին վրայ, Տէրէնտէլին կայսեր կը դիմէ թէ կամ զՀայոց պատրիարքն փոխել պիտիս և կամ զիս։ Որուն Ապտիւլ-Համիտ կը րատասխանէ, ոչ զքեզ փոխեցից և ոչ զնա, երբ դու զքո վէզիրութիւնն արա, և նա զիւր պատրիարքութիւնն արասցէ (ԴԻՒ. Ժ. 263)։ Տէրէնտէլիի եպարքոսութիւնը շատ չտևեց, և յաջորդեց Մէհմէտ Իւմմի փաշա՝ Աղափաշա մականունեալ, որ գործին մտադրութիւն դարձնելու չափ ալ ատեն չունեցաւ, և պաշտօնի անցաւ արքունի զինակիրներէն Մէհմէտ Զիլիֆտար փաշա, Գարա-Վէզիր կոչուած, ոչ այնչափ խնդիրին կամ քաղաքականութեան, որչափ իր շահուն և հաշուին հետամուտ անձ մը։ Անոր մոտ բաւական ընդունելութիւն գտան կաթոլիկամիտները, հինգ հարիւր քսակ գումարի համար մուրհակ յանձնելով, երբ իրենց նպատակը յաջողցնէ, և 300 քսակը հետզհետէ վճարելով։ Բայր Տէրէնտէլիի և Իւմմիի եպարքոսութեան օրերուն ալ կաթոլիկամիտներու դէմ հրովարտակները իրենց կատարեալ ոյժը պահեցին։ Նալպանտօղլուն ալ չյաջողեցաւ իր նպատակին մէջ, և բոլորովին տկարացաւ Տէրէնտտէլիին փոխուելուն վրայ։ Աքսորեալներ և բանտարկեալներ աւելի գլխաւոր նկատուած անձերէ եղան, իբր ցոյց և իբր տպաւորութիւն սփռելու միջոց, որովհետև որևէ միջնորդութեան կամ համակերպութեան նշանի վրայ՝ իսկոյն ետ կը կոչուէին կամ բանտարկութենէ կազատէին։

« 2133. Գործածուած Միջոցներ   |   2135. Հռոմէականաց Գործեր »
© Gratun.org