Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2135. Հռոմէականաց Գործեր

Պետրոս Զաքարեան մեծանուն թարգմանին՝ առաջ հրաման եղած էր որ Տարտանէլ մեկնի, իր բուն պաշտօնատեղին, և միայն չերթալուն վրայ, նոյն տեղ բերդարգել ղրկուեցաւ (§ 2131), բայց նոյն ինքն Տէրէնտէլիին՝ Զաքարիայի մօտ ըրած միջնորդութեան վրայ, թէ նա յօժար է ասել զմեղայն և հնազանդիլ քեզ, Զաքարիա դիւրաւ զիջաւ, որ պետրոս ազատուելով ի կապանացն աքսորման՝ արտօնուի դառնալ անդրէն մէկն էր նաև Պէնկլի Ռափայէլ, որ սակայն պահեաց զերեսն իւր, և հօրը տեղ որդին ձերբակալեցին և 1778 նոյեմբեր 5-ին աքսորեցին, բայց յետ քանի մի աւուր ազատեցաւ վասն հրաժարելոյն իր ուղղութենէն (ՍՐԳ. )։ Գաղղիոյ դեսպանին միջնորդութեամբ ալ՝ քանի մի աշխարհական ընդ երեք կրօնաւորիւք թիապարտութենէ արձակուեցան (ՍՐԳ. )։ Այսպէս շարունակաբար խստութիւն և թուլութիւն իրարու խառնուած էին, զի Զաքարիայի նպատակը, ոչ այլ ինչ էր առնել, եթէ ոչ ձևեր գործածել սակս դառնալոյ նոցա ի թիւր ճանապարհէ իւրեանց, և ոչ թէ վրէժխնդրական բռնութիւն վարել։ Կրնանք իսկ աւելցնել, որ եթէ շատ յոյս ալ չունէր, որ հեստեալները բերցէ ի փարախ իւր, գոնէ կը հոգար որ զիւրսն պահել մարթասցի՝ անխոտոր ի յուղիղ պողոտայէ (ԴԻՒ. Ժ. 265)։ Այդ միջոցին տեղի ունեցան Կուտինա կամ Քէօթահիա քաղաքի պատահարներն ալ, ուր կաթոլիկամիտներ տեղական իշխանութիւնը շահելով, յանկարծական յաջողութիւն ունեցան Ս. Սարգիս եկեղեցին գրաւել հանդերձ ուսումնարանաւն, և կատարեալ զպաշտամունս օտարս։ Հազիւ թէ լսեց Զաքարիա, յատուկ պետական հրամանոգրով հոն ղրկեց Յարութիւն Կեսարացի վարդապետը։ Կաթոլիկամիտներու գլխաւորներէն երկուքը միայն՝ Եսայի Տէր-Գալուստեան և Սարգիս Դաւիթեան ազսորուեցան իբրև օրինակ, եկեղեցին և ուսումնարանը ետ առնուեցան, և մնացեալներն իսկոյն հպատակեցան, վարդապետին ձեռք երդմնագիր տալով, որ եթէ երբեք նորէն ոչ հնազանդիմք պատրիարքարանին, եղեցին ինչքն մեր յարքունիս, և անձինք մեր յաքսոր և ի ծառայութիւն թիոյ (ԴԻՓ. Ժ. 255)։ Այս քանի մը մասնաւոր դիպուածները յիշեցինք, որպէս զի ընդհանուր կերպով եղելութեանց ձևն ու կերպը ցուցուցած ըլլանք։ Պատրիարքին և ազգին կողմէն եղածը, պաշտպանողական պայքար մըն էր՝ դուրսէն եկող Լատիններուն դէմ, որոնք կ՚ուզէին հնաւանդ քրիստոնեաները իրենց նորակազմ քրիստոնէութեան դարձնել, ուրիշ նպատակ չունենալով, բայց եթէ իրենց ազդեցութիւնն ու իշխանութիւնը ընդարձակել միամիտ և խեղճ Արևելցիներու վրայ։ Հարկաւ նոր ընդարձակութեան պէտք կը զգային, քանի իրենց իշխանութիւնն ու ազդեցութիւնը կը նուազէր Արևմտեան ազգերու, մանաւանդ Գերմանական և Անգլիական տաբրներու վրայ։ Իսկ Հայերուն մէջէն իրենց հրապոյրներուն հետևողներէն մէկ մասը՝ ուսման և զարգացման փափաքէն մղուած՝ լատինական դաւանութեան համամտութիւնը իբրև անհրաժեշտ միջոց կը նկատէին, իսկ ուրիշ մաս մըն ալ արտաքին դիւրութեանց և նպաստից և պաշտպանութեան բարիքը կը տեսնէին Լատիններու մօտաւորութեան մէջ։ Սակայն ասոնցմէ աւելի բարձր պէտք էր ըմբռնել ճշմարիտ ազգասէր և ճշմարիտ կրօնասէր հոգին, որով կը գործէին պատրիարքն ու ազգը՝ հայրենաւանդ ուղղութենէ և հնաւանդ ուղղափառութենէ չբաժնուելու համար։

« 2134. Եպարքոսներու Փոփոխում   |   2136. Դադարի Միջոց »
© Gratun.org