Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2137. Սիմէոնի Արդիւնքներ

Եղելութիւնք այդ վիճակին մէջ էին Կ. Պոլսոյ մէջ 1780 տարւոյն կէսերը, երբ յանկարծ անակնկալ գործ մը, և անհաճոյ գործ մը, բոլորովին ուրիշ կողմ դարձուց Զաքարիայի գործունեայ աշխոյժը։ Մայրաթոռոյ գահակալ Սիմէոն կաթողիկոս կը վախճանէր, և միաբանութիւնը կը շտապէր յաջորդն ալ ընտրել և օծել։ Սիմէոն կաթողիկոսի արդիւնաւոր գործունէութենէն վերջին անգամ պատմեցինք տպարանի հիմնարկութիւնը 1771 (§ 2122), թղթագործարանի հաստատութիւնը 1776-ին (§ 2123), և նոր տօնացոյցի հրատարակութիւնը 1775-ին (§ 2128), որուն կիրառութիւնն ալ սկսած էր՝ 1777 տարւոյ կաղանդէն։ Սիմէոնի կեանքէն և արդիւնքէն շատացանք գլխաւոր կէտերը յառաջ բերել, քանի որ մերմէ չէր կրնար սպասուիլ՝ որ կատարեալ կենսագրութիւն մը տանք, որուն համար նիւթեր ալ չէին պակսիր, մանաւանդ իր յիշատակարանին երկու հատորներով հրատարակուելէն ետքը Գիւտ Ազանեան աւագերէցին հոգածութեամբ (ԴԻՒ. Գ և ԴԻՒ. Ը)։ Սիմէոնի արդիւնքներուն գլուխը կրնայ գրուիլ կրթութեան համար հոգածութիւնը, որով Էջմիածին հաւաքեց Նալեանի և Պաղտասարի աշակերտութենէն առջև եկողները ինչպէս էին Յարութիւն Բասենցի, Պետրոս Բերդումեան, Սահակ Ահագին կրտսերը, Պետրոս Ղափանցին, Ներսէս Աշտարակեցին, որոնց հետ կրնան յիշուիլ, նաև Յովսէփ Արղութեան և Եփրեմ Ձորագեղցին (ԵՐՑ. Ա. 77)։ Բայց ոչ միայն իբրև ուսուցիչ, այլ և իբրև շինարար, տնտեսագէտ, վարիչ, քաղաքագէտ, տպագրիչ, մատենագիր, շատ ընդարձակ և շատ բեղմնաւոր արդիւնաւորութիւն ունեցաւ իր կաթողիկոսութեան մէջ։ Նշանակելի է անոր ամէն կողմէ տարածած հոգածութիւնը, և Յիշատակարանին մէջ տեսնուած թղթակցութեանց ցանկը՝ լուսաւոր կերպով կը հաւաստէ թէ Հայ մտադրութենէն վրիպած չեն, և ամէն տեղ հասած են իր գիրերը՝ ուղղելու, խրատելու, յորդորելու և մխիթարելու համար։ Տպարանը զինքն երկասիրութեանց ալ հրապուրած էր, Տօնացոյցէն ետքը հրատարակեց Զբօսարան-Տաղարանի երկրորդ տպագրութիւնն ու Պարտավճարը։ Բայց չհասաւ տպագրել երկհատոր Քարոզագիրքը, և Պորփիւրի ու Արիստոտէլի, Անյաղթի ու Պրոկղի եռահատոր լուծմունքը։ Իր գործերէն միայն Ջամբռը հրատարակուեցաւ 1873-ին։ Բազմաթիւ են նաև եկեղեցական գործերու համար անոր կազմած կանոնները, որոնք եթէ Յիշատակարանէն քաղուէին՝ կրնային կանոնագիրք մը կազմել։ Սիմէոնի գործունէութիւնը այչափ աւելի զարմանալի կը դառնայ, որ ուժեղ ու տոկուն կազմութիւն ալ չունէր, նիհար էր մարմնով, ցաւագար և հիւանդկոտ, այնպէս որ 1778 գարունին դեռ 68 տարեկան եղած ատեն, բժիշկներ տեսնալով անոր անկեալ և հիւծեալ վիճակը, անհրաժեշտ դատեցին, որ Էջմիածինի աննպաստ օդէն հեռանալ, և Արագածի ստորոտ), հովասուն բարձունքներու վրայ հաստատէ իր բնակութիւնը (ԴԻՒ. Գ. ճղբ. )։

« 2136. Դադարի Միջոց   |   2138. Քաղաքական Տագնապ »
© Gratun.org