Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2138. Քաղաքական Տագնապ

Բիւրական երթալէն հազիւ թէ ամիս մը անցած էր, որ Հերակլ Վրաց թագաւոր մեծ զօրքով Երեւանի կուսակալ Հիւսէյին խանին վրայ պատերազմի կու գար, վասնզի խոստացուած հարկը քանի տարիներէ իվեր անվճար մնացած էր։ Հիւսէյին սարսեցաւ երբոր Վրաց բանակը եկաւ հաստատուիլ Համզաչիման գիւղը, և դեսպաններ հասուց Սիմէոնի, որ նորէն միջնորդութիւն ընէ Հերակլի առջև։ Սիմէոն մինչև իսկ մահճից վեր կենալ կարող չէր, ուստի իր կողմէն երկու արքեպիսկոպոսներ յղեց Հերակլի, Մկրտիչ Շոռոթեցի տեղապահը և Գալուստ Աշտարակեցի աթոռակալը (01. ՕՐԱ. 185), և Հիւսէյինի վճարելու պատրաստականութիւնը երաշխաւորելով, հազիւ կրցաւ Հերակլը իր բանակով ետ դարձնել, և վտանգը հեռացնել։ Այդ պարագային կը կապուի տպագրական մամուլի մը նուէրը Սիմէոնի կողմէ Հերակլի տրուած, որ վրացերէն տպագրութեան սկզբնաւորութիւնն եղած կը նկատուի (ԴԻՒ. Գ. ճղգ)։ Տարին բոլորեցաւ, Հիւսէյինի խոստումը չկատարեց, և Հերակլ սաստիկ զայրացած, 1779 գարունին, նորէն իր բանակին գլուխն անցած Երևանի վրայ կը քալէր։ Սիմէոն դարձեալ օդափոխութեան համար Օշական էր ելած։ Հոն հասան Հիւսէյինի դեսպանները, թախանձելով և ստիպելով Երևան երթալ, որ միասին հոգան՝ կուսակալը տագնապէն և երկիրը աւերածէ ազատել։ Սիմէոն հակառակ սաստիկ տկարութեան ստիպուեցաւ շարժուիլ, Երևան գալ, և նորէն միջնորդութիւն ընելու յանձնառու ըլլալ։ Կաթողիկոսն ու միաբանները զգեստաւորուած և թափօր կազմած դիմաւորեցին Հերակլը, Աշտարակ գիւղի մօտերը, Սիմէոն խաչին վրայ երգուընցնելով ջանաց Հերակլը կասեցնել, որ դրամական գումարի մը համար մարդական արիւն չթափէ և հայաբնակ երկիրն խեղճութիւն չպատճառէ։ Անհնար եղաւ Հերակլին զայրոյթը զիջուցանել, Հիւսէյինի խոստումները խաբէական նկատուեցան, և Սիմէոնի երաշխաւորութիւնը անբաւական, Երևան Վրացիներէ գրաւուեցաւ, աւարառութիւնը բոլոր Երևանի դաշտին մէջ տարածուեցաւ, ուր բոլոր Հայ գիւղեր էին որ կողոպտուեցան ու կոտորուեցան, և երեսունէ աւելի եկեղեցիներ քանդուեցան, բաւական թուով Հայ գերիներ տարուեցան, Էջմիածինի աթոռին վնասն ալ հարիւր հազարներու բարձրացաւ։ Սիմէոն արտասովոր զոհողութեանց ալ ենթարկուեցաւ, ահագին բազմութիւն մը վանքի պարիսպին մէջ պատսպարելով և սնուցանելով, և խոշոր գումարներ փրկանք վճարելով (ԴԻՒ. Գ. ճղդ)։ Խեղճ կաթողիկոսը խորապէս յուզուեցաւ և անմխիթար վշտացաւ, այնչափ տարիներու ճիգերն ու արդիւնքները յանկարծ եղծուած տեսնելով, աւերն ու աւարը և կործանած գիւղերը նշմարելով, և անոնց խեղճութեանց լուրերը առնելով։ Ձմեռուան վերահաս ցուրտը և Իմէրէթի Սողոմոն թագաւորին գլուխը քաշելը ստիպեցին Հերակլը ետ դառնալ, և Վրացի բանակը երկու ամիս մնալէ ետքը պարպեց Երևանն ու գաւառը, երբ երկիրը անյոյս կործանման վիճակ էր առած։ Փախուստն ու խուճապը, և բռնադատեալ գաղթականութիւնն ալ ամէն յոյս փճացուցուած էին։

« 2137. Սիմէոնի Արդիւնքներ   |   2139. Սիմէոնի Մահը »
© Gratun.org