Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2144. Սամուէլ Երզնկացի

Աւելի զրուցուածներէն մէկն ալ Սամուէլ Երզնկացի, Պրուսայի եպիսկոպոսն է։ Սամուէլ Կոլոտի կրտսերագոյն աշակերտներէն էր, 1706-ին ծնած (ԳԱԼ. 262)։ Նալեանի փոխանորդութիւնը վարելէն ետքը (ԳԱԼ 59), գլխաւոր պաշտօնը եղաւ Պրուսայի առաջնորդութիւնը, ուր արդիւնաւոր գործունէութիւն ունեցաւ, այնպէս որ Նալեան վատառողջութեան համար քաշուելու ստիպուած, Սամուէլը իր յաջորդ առաջարկեց, բայց Սամուէլ յանձնառու չեղաւ պատրիարքական տագնապին մատնիլ (§ 2080)։ Շամախեցիի մահուանէ ետքն ալ՝ կաթողիկոսութեան ընտրելիներուն կարգին Սամուէլ ալ նկատի առնուած էր (§ 2069) Աստապատցիին առաջարկութեամբ (ԴԻՒ. Գ. ձ)։ Սակայն ասոնք պարզ առաջարկներ էին և բուն ընտրութիւն չեն կրնար ըսուիլ։ Սամուէլ ոչ ևս երիտասարդ 66 տարեկան էր, երբ ինք ալ փորձուեցաւ Արևմուտք անցնիլ հանգստութեան և բարօրութեան ակնկալութեամբ, և Սարաֆեանի հետևողութեամբ, որ իր աշխատակիցն էր, և կերևի թէ սա մեծամեծ բախտաւորութիւններ ցոլացուցած էր անոր աչքին եւրոպական կենցաղին մէջ։ Սամուէլ Կիպրոս քաշուելու պատրուակով Պրուսայէ կը մեկնի 1772 նոյեմբեր 3-ին, Կ. Պոլսոյ մէջ իր գործերը կը կարգադրէ և Յարութիւն Պետանեանի ձեռքով նաւագնացութեան պէտքերը կը հոգայ, և դեկտեմբեր 4-ին Քուրուշէշմէէ Քըղքուլէ կանցնի և անկէ նաւ մտնելով 18 օրէն Մալթա (Malta) կը հասնի, որ է ըսել դեկտեմբեր 22-ին ձմեռային եղանակին մէջ (ԳԱԼ. 267)։ Անկէ անդին նաւագնացութիւնը կը դժուարանայ, երկու անգամ Մարսիլիա երթալու, և երկու անգամ ալ Իտալիա անցնելու համար նաւ կը մտնէ, բայց քիչ յառաջանալէ ետքը՝ չորս անգամ ալ ետ կը դառնայ, և այս կերպով բաւական ատեն կանցնէ Մալաթայի մէջ, մինչև որ վերջին անգամ 12 օրուան նաւագնացութեամբ Մալթայէ Չիվիթավէքքիա (Civitavecchia) կու գայ, և Հռոմ կը հասնի մայիս 12-ին (ԳԱԼ. 270) կամ 3-ին (ԳԱԼ. 272), որ տոմարներու տարբերութեամբ 2-12 կամ 3-13 պէտք է ըլլայ։ Սարգիսի և Սամուէլի իրարու ետևէն և գաղտնի կերպով Կ. Պոլիսէ հեռանալն էր, որ Պասմաճեանի կամակցութեան վերագրուելով, անոր դէմ ամբաստանութեան կէտ մը կազմեց (§ 2114)։ Հռոմ հասնելուն յուսախաբ մնացած կը յայտարարէ, Զինչ առնելս ոչ գիտեմ ամենից կողմանց շուարեալ կեամ, Աստուած ամենակալ ի թիկունս հասեալ օգնեսցէ մեզ. Աստուած ազատ պահէ զմեզ ի գայթակղութենէ(ԳԱԼ. 268)։ Վերջին խօսքը կը ցուցնէ թէ Սամուէլ հռոմէադաւանութիւնը ընդունած չէր յառաջագոյն, փորձի համար եկած էր, և փորձին սկզբնաւորութիւնը յաջող չտեսնելով, դաւանութեան մէջ գթելէ կը զգուշանար։ Այս է Սամուէլի միտքին ուղիղ մեկնութիւնը և ոչ թէ հայր Ներսէսեանի գրելուն յենելով, թէ ի բազմաց հետէ լուեալ էի զլուր նորին, գրեթէ 30 ամէ ի վեր, հետևցնել թէ Սամուէլ 1743-ին իվեր հռոմէադաւան եղած ըլլայ (ԳԱԼ. 270)։ Ներսէսեանը Սամուէլի անունն է լսած իբրև նշանաւոր եպիսկոպոսի մը, դաւանութեան մասին ակնարկ չունի բնաւ։ Բայց անգամ մկղը որ Հռոմ ինկած էր, անոր շուրջը պատեցին, որ գոհացնեն և վար դնեն։ Հասնելէն 40 օր ետքը 1773 յունիս 26-ին վիճակը տակաւին անորոշ է, և Փրոփականտա կը յուսայ կարգի դնել Պրուսայի եպիսկոպոսին գործը։ Իսկ 1773 հոկտեմբեր 18-ին Վենետիկ կը գտնուի, ուր փոքր աստիճաններու ձեռնադրութիւն կը կատարէ, վերջապէս 1774-ին Ումուտեան Սիմոն եպիսկոպոսի մահուանէ ետքը անոր կը յանձնեն Հռոմի մէջ ձեռնագրիչ եպիսկոպոսի պաշտօնը (ԳԱԼ. 271)։ Սամուէլ առաջին անգամ Հռոմ հասնելուն գրած էր, թէ ի յԱրևելս դառնալն ինձ անկարելի է (ԳԱԼ. 268), զի հարկաւ թեթևամտութիւն պիտի սեպուէր իր արարքը։ Բայց տարի անցնելով, և յուսախաբութիւնը աճելով, և խիղճն ալ պարտուելով, անկարելին իրական ըրած է, զի 1778 հոկտեմբեր 6-ին, զինքն արդէն Կ. պոլիս դարձած կը գտնենք (ԳԱԼ. 273)։ Զախարիա պատրիարքի հռոմէադաւաններուն դէմ 1778 փետրուար 21 ժողովով սկսած շարժումին ակնարկելով (§ 2129) ըսուած է, թէ եղև դրդեալ և յորդորեալ ի յետս դարձմանէ Սամուէլի (ԳԱԼ. 273), ինչ որ կը ցուցնէ թէ 1778 տարւոյ սկիզբներէն Սամուէլ արդէն Կ. Պոլիս կը գտնուէր, և միանգամայն հռոմէադաւանութեան դէմ ազդու գործիչ մը եղած էր, հարկաւ Հռոմը տեսնելէն և ուսումնասիրելէն ետքը՝ իսկութեան վերահասու ըլլալուն պատճառով։ Սամուէլ կեանքին մնացորդը անցուցած է Խասքէօյ թաղին մէջ, իբրև եկեղեցւոյն քարոզիչ, ուր և վախճանած է 1786-ին 80 տարեկան և գերեզմանը կը գտնուի Խասքէօյի գերեզմանատան մէջ։ Այս է Սամուէլ Երզնկացիի ընթացքը, որ աւելի աննպաստ փաստ մը կը դառնայ հռոմէադաւանութեան դատին։

« 2143. Յարութիւն Բասենցի   |   2145. Պասմաճեանի Մահը »
© Gratun.org