Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2148. Ժամանակին Պարագաներ

Սիմէոն Երեւանցի կաթողիկոսը 1780 յուլիս 26-ին կիրակի օր վախճանած, և յուլիս 27-ին երկուշաբթի թաղուած էր (§ 2139)։ Երեքշաբթի յուլիս 28-ին (ԴԻՒ. Դ. լբ), որ ըսել է յետ երից աւուրց (ՄԱՐ. 5), կամ մահուան երրորդ օրը, Մայրաթոռի մէջ ժողով գումարուեցաւ միաբանութեան անդամներով և յուղարկաւորութեան եկող Երեւանի և շրջակայից երևելիներով (ԴԻՒ. Դ. լբ), նոր կաթողիկոսի ընտրութեան խնդիրը յուզելու։ Վերջին ատեններու ընկալեալ սովորութիւն էր, որ միաբանութիւնը երկու կամ երեք ընտրելիներ կը ցուցնէր, և յետոյ ազգին կարծիքը առնելու հետամուտ կ՚ըլլար, գլխաւորապէս Երեւանի, Ջուղայի և Տփղիսի, և մանաւանդ Կ. Պոլսոյ ազգայիններուն, և այնպէս ընտրուածը կ՚օծուէր և աթոռ կը բարձրանար (ԴԻՒ. Դ. լգ. )։ Բայց մենք տեսանք որ պարագայից ստիպմամբ միաբանութենէ և մօտաւորներէ կատարուած հապճեպ ընտրութիւններ և օծումներ ալ տեղի ունեցած են, զորս ազգը համակերպութեամբ ընդունուած էր։ Ըստ այսմ այս անգամ ալ խնդիրի նիւթ եղաւ, թէ պէտք է արդեօք ընտրութիւնը շտապել և աւարտել։ Ընդհանուր կարծիքը այն եղաւ թէ ժամանակը վրդովեալ լինելով, ինչպէս որ Սիմէոնի վերջին օրերուն դէպքերն ալ կը ցուցնեն (§ 2138), և աթոռին անգլուխ մնալը վտանգաւոր նկատուելով՝ անհրաժեշտ է ընտրութիւնը փութացնել։ Այդ անհրաժեշտութիւնը ծանրացող պարագաներուն կարգին նկատողութեան տօնուեցաւ, որ Իսրայէլ Աղուանից վտարելու կաթողիկոսը (§ 2092), Տփղիսի մէջ Վրաց արքունիքը շահած էր, և Երևանի յաղթութեամբ (§ 2138) անոր ստացած գիրքէն օգտուելով, արդէն Սիմէոնի հիւանութեան օրերէն սկսած էր խլրտիլ։ Մահուանէ երկու շաբաթ ալ առաջ, Տփղիսի մէջ սուտ լուր տարածելով, թէ հոգևոր տէրն վախճանեցաւ կոշառքներով և խարականքներով շարժում գոյացուցած էր, որ Հերակլի ազդեցութեամբ Էջմիածինի աթոռը գրաւէ (ԴԻՒ. Դ. 32)։ Ուրիշ բռնի և ինքնընծայ թեկնածու մըն ալ կը ներկանար Գալուստ Ներսէսեան եպիսկոպոս, որուն համար կըսուէր թէ 300 Պորշալուցի Թաթարներ վարձած է, եթէ պէտք ըլլայ, բռնութեամբ ալ աթոռին տիրանալու և այս կասկածով տեղապահ և գանձապետ Մկրտիչ եպիսկոպոսի կարգադրութեամբ իբր 200 երիտասարդներ հաւաքուած էին վանքին մէջ, Գեղարքունի գաւառի զանազան գիւղերէն, հարկ եղած ատեն բռնութիւնը զօրութեամբ վանելու համար (ԴԻՒ. Դ. լդ)։ Սիմէոնի հիւանդութեան օրեր, շրջակայ Թուրքեր ալ սկսած էին Էջմիածինի կալուածները իւրացնել, զգիւղ մի նշանաւոր յափշտակեցին, զերկուս մեծամեծ այգիս իւրացուցին, սկսան և ի մերձակայ գիւղիս ձեռնամուխ լինել, և շատ աւելի վնասներու սպառնալիքներ կընէին (ԴԻՒ. Դ. 27), աթոռը անգլուխ տեսնելով։ Այս կասկածներէն աւելի միաբանութեան միտքին վրայ կազդէր վախճանած և յարգւած կաթողիկոսին վերջին կամքը կամ կատակը, զոր քանիցս իր կենդանութեան յայտնած էր, և վերջին անգամ ալ իր խոստովանահօր՝ ծերունազարդ Մարկոս լուսարարապետ եպիսկոպոսին յանձնարարած էր, որ աթոռը անայցելու չմնայ այս վնասաշատ ժամանակիս՝ և շուտով կաթողիկոս ընտրեն Ղուկաս Կարնեցի եպիսկոպոսը (ԴԻՒ. Դ. լբ)։ Ժողովին մեծամասնութեան միտքը հակած էր Ղուկասին, զոր Մայրաթոռի մէջ գործի վրայ ալ գնահատած էին քանի տարիներէ իվեր։ Բայց հակառակ կարծիք ունեցողներ ալ կային, որոնք կուսակից էին Կ. պոլսոյ պատրիարք Զաքարիային, որ աւելի կարող և գործունեայ և երիցագոյն նկատուած էր, բայց աւելի շատեր կը խրտշէին անոր խիստ և բուռն բնաւորութենէն։ Զաքարիայի կողմը եղողներուն գլխաւորն է Սահակ եպիսկոպոս Գեղամացի կոչուած հայրենական գաւառէն (ՄՍՐ. 5), և Փառակեցի՝ ծննդավայրը եղող Փառականք գիւղին անունով (ԴԻՒ. Դ. լե)։ Սա իր միտքը յառաջ մղելու համար կը պնդէր, թէ անհրաժեշտ է Կ. Պոլսոյ ազգայիններու հաւանութեան դիմել, և առանց անոնց հաճութիւնը ստանալու ընտրութիւն չվերջացնել (ԴԻՒ. Ա. 3)։

« 2147. Զանազան Հռոմէականք   |   2149. Ընտրութեան Լրումը »
© Gratun.org