Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2151. Զաքարիա Ընդդիմադիր

Ղուկասի ընտրութիւնը ծանուցանող պաշտօնագիրներուն կարգին, յատուկ մտադրութիւն դարձուցած Կ. Պոլիս ղրկուելիքին, վասն զի որչափ ալ Մայրաթոռը Պարսից իշխանութեան ներքև էր, բայց սովորութեամբ պահանջ դարձած էր որ Օսմանեան կառավարութեան կողմանէ ալ հրովարտակ ստացուի, որպէս զի անով կաթողիկոսը կարենայ իշխանութիւն վարել Տաճկահպատակ վիճակներուն վրայ։ Օծումէն յետ իբրև աւուրց քսանից (ԴԻՒ. Ա. 3), որ է ըսել Վերափոխման տօնը նելէն ետքը, որ այն տարի օգոստոս 17-ին կը հանդիպէր, ճամբայ ելաւ Կ. Պոլսոյ պաշտօնագիրը տանելու սահմանուած Պետրոս եպիսկոպոս Խօզարածեան, որ Սէթ ալ կոչուած է, գուցէ աւազանի անունը ըլլալուն. սակայն նա Կ. Պոլիս չհասած, լուրը եկած էր, որ իբր անակնկալ գոյժ և անհաճոյ գործ ամէնուն ուշադրութիւնն իրեն գրաւեց (§ 2137)։ Կ. Պոլսեցիք վշտացան որ կաթողիկոսական ընտրութեան մէջ իրենց ձայնը կ՚անարգուէր, և ճանչցուած իրաւունքնին ոտնակոխ կ՚ըլլար, ուստի խռովեցան յանձինս իւրեանց, և խորհեցան եղելութեան ընդդիմանալ։ Բայց ազգայիններէն աւելի էր Զաքարիայի զայրոյթը, ոչ թէ լոկ իր աթոռին պատիւը պաշտպանելու տեսակէտէն, այլ աւելի իր անձնական զգացումին վիրաւորուելուն համար, որովհետև իրեն իրաւունքը կը կարծէր կաթողիկոսական աթոռին յաջորդութիւնը, և զինքն Ղուկասէ և բոլոր Մայրաթոռոյ եպիսկոպոսներէն վեր կը դասէր արդիւնաւորութեամբ և արժանաւորութեամբ։ Զաքարիայի զայրոյթը ևս առաւել սաստկացաւ, երբ ձեռքն հասան Սահակ փառակեցիի գիրերը, որ ընտրական ժողովին միջադէպէն (2149) վիրաւոր և սրտնեղեալ, Զաքարայի գրգռիչ տեղեկութիւններ էր հաղորդած, անոր ընտրութեան հաւանականութիւնը ցուցնելով և դիմադիրներ մատնանիշ ընելով, ինչպէս ինքն ալ վերէն կը խոստովանէր, թէ գրեցի յիրաւի զբանս վրդովականս ի մեծն Պոլիս, և թէ գրեցի զոր ինչ և կամեցայ (ԴԻՒ. Դ. 193)։ Զաքարիա մեծամեծաց ժողով գումարեց, եղելութեան մասին խօեցաւ ինչպէս որ իր վիրաւորեալ անձնասիրութիւնը կը թելադրէր, և ամէնքը գրգռեց։ Խօզարածեանի տուած բացատրութիւնները նկատի չ՚առնուեցան, և որոշում տրուեցաւ կաթողիկոսին յիշատակութիւնը չընել, և կառավարութենէ հաստատութեան հրովարտակ չ՚առնել։ Միանգամայն կաթողիկոսական ընտրութեան և ազդեցութեան խնդիրները հաստատուն ձևի մը վերածելու համար, չորս կէտեր սահմանեցին և միաբանութեան կողմէն ընդունուիլը պահանջեցին, և յատուկ պատուիրակ մըն ալ որոշեցին Կարապետ Ամդեցի՝ Տիգրանակերտի եպիսկոպոսը, որ Էջմիածին երթալով առաջարկները ընդունիլ և Ղուկասի ընտրութիւնը ջնջել տայ։ Չորս առաջարկներու պաշտօնագիրը չունինք, որ աւելի մանրամասնօրէն ումումնասիրենք։ Անոնք համառօտակի միայն նշանակուած կը գտնենք. 1. Լուսահոգւոյն փոքրաւորները ելանիցեն ի Ներսէս, 2. Վասն ընտրութեան, 3. վասն կացուցանելոյ զխորհրդականս, 4. վասն հասաւ լինելոյ հաշուոյն սրբոյ աթոռոյն և պատուէր տալոյ նուիրակաց (ԴԻՒ. Դ. 194)։ Այդ չորս առաջադրեալ պայմաններէն առաջին կէտը պարզ անձնական վրէժխնդրութեան հետևանքն էր, զի Զաքարիայի գրուած էր, թէ ներսնայիններ ընտրեցին զՂուկասն և քեզ մերժեցին (ԴԻՒ. Դ. լէ. )։ Միւս երեք գլուխներով կը պահանջուէր որ առանց Կ. Պոլսոյ ազգայնոց հաւանութեան կաթողիկոս չնստի, կաթողիկոսին շուրջը որոշուած խորհրդականներ ըլլան և անոնց հաւանութեամբ գործէ, Մայրաթոռոյ հաշիւները Կ. Պոլսեցւոց հաւանութեան ենթարկուին, և Մայրաթոռոյ նուիրակները պատրիարքէ ստանան հրամաններն ու հրահանգները։ Մինչև որ պատգամաւորութեան արդիւնքը իմացուէր, որոշուեցաւ այդ ընդդիմադիր կացութիւնը շարունակել։

« 2150. Ղուկասի Նախընթացը   |   2152. Ղուկասի Քաշուիլը »
© Gratun.org