Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2153. Միաբանութեան Դէմ

Երբոր Ղուկաս անձնապէս ձեռնթափ եղաւ՝ Կ. Պոլսեցւոց կամ լաւ ևս Զաքարիայի յուզած խնդիրներուն համար, միաբանութիւնը յառաջ անցաւ խնդիրներն ստանձնել, և աթոռին իրաւունքները պաշտպանել, և վնասաշատ պարագաներու հանդէպ կատարած գործողութիւնը ջատագովել։ Պատուիրակ Կարապետ Ամդեցիին ներկայութեան համաբերան պատասխանեցին, թէ այնպէս միանգամ ընտրեալ և կացուցեալ եմք Ղուկասը, նոյնպէս և այժմ ընդունիմք, և ոչ է ի մեզ այլ և այլ՝ բան կամ պատասխանի (ԴԻՒ. Դ. 193)։ Ընտրութեան մասին այսպէս կտրուկ կերպով պատասխանելէ ետքը, կանցնին Կ. Պոլսեցւոց առաջարկած չորս կանոններուն։ Առաջինին դիմաց տեղի կու տան, և Սիմէոնի ժամանակէն կաթողիկոսական յարկաբաժինի կամ վեհարանի մէջ եղող և ներսնայիններ կոչուածներ, յօժարակամ դուրս կելլեն, անձնական խնդիր մղած չըլլալու համար։ Իբր թէ այս կերպով Ղուկասին մոտէն հակաղաքարեաններ հեռացած պիտի ըլլան, զի Քաքարիայի միտքին մէջ Սիմէոնի դէմ ալ բուռն հակառակութիւն մը գոյացած էր, Ղուկասի ընտրութեան անոր կամքին և կտակին այրդիւնքը եղած ըլլալուն։ Իսկ միւս երեք կէտերուն միաբանութիւնը կընդդիմանայ, խնդիրը օրինական ձևի վերածելով։ Իբրև սկզբունք հռչակեն, թէ Կանոնագիրք սրբոյ աթոռոյս հայրապետք լինին և ոչ միաբանք ամէն կանոն հայրապետս մեր պարտի վերահաստատել իւրով կոնդակաւ և կարմիր կնքով, անկէ ետքը, կըսեն և մեծ զլուսանցսն կնքեսցուք, որով եթէ այս կանոնք առանց հայրապետական կնքոյ լինիցին, ի հարկէ անվաւեր լինին։ Այս սկզբունքի հիմնուելով կը հետևցնեն, որ եթէ Կ. Պոլսեցիք Ղուկասի ընտրութիւնը չեն ընդունիր, անոր զօրհնութեան թուղթն չընթեռնուն, զանունն չյիշեն, և կաթողիկոս անուան ևս արժանի չառնելով՝ ընտրեալդ ձեր գրեն, և զկարմիր կնիքն մեղադրեն, ինչպէ՞ս կը պահանջեն որ կաթողիկոսական աթոռէն կանոններ հաստատուին։ Եւ կեզրակացնեն թէ այս անհեթեթ իմն է։ Թող միաբանեսցին ընդ ինքեանց, և կացութիւնը պարզեն յիշելով զանուն կաթողիկոսին և զֆէրմանսն և զմահսարն մեր հոգացեալ աստ յղեսցին, ապա և ասացեալ կանոնքն հանդերձ այլ ևս կանոնօք գրեսցին կոնդակաւ և կնքով (ԴԻՒ. Դ. 194)։ Այդ տեսութիւնները միաբանութիւնը յատուկ պաշտօնագիրի վերածելով՝ Կ. Պոլիս ղրկուելու համար ճամբայ կը հանեն 1781 ի մարտի ելն, և հաւանաբար Կարապետ Ամդեցին ալ կը մեկնի Կ. պոլիս դառնալու, և բերանացի բացատրութիւններ տալու։ Միաբանական գիրը կը ղրկուի Կ. Պոլիս գտնուող պետրոս եպիսկոպոսին, և Կ. Պոլսոյ քաղաքին նոր նուիրակ Մինաս եպիսկոպոսին, և Կ. Պոլսոյ վիճակաց նուիրակ Գալուստ եպիսկոպոսին, որպէսզի ըստ այնմ աշխատին Կ. Պոլսոյ պատրիարքին և մեծամեծաց հետ գործերը կարգադրել։ Սակայն դժբախտաբար վերոգրեալ ի ճանապարհին յայնկոյս Կարնոյ, և մայիս 2-ին դեռ Կ. Պոլիս բան մը ստացուած չէր, և հարցում ուղղած էին Էջմիածին , և անկէ ետքը նոյն գիրերը նորապէս գրեալ զրկուեցան (ԴԻՒ. Գ. 197), որով շատ ուշ ստացուեցաւ Կ. Պոլսոյ մէջ մայրաթոռոյ միաբանութեան պատասխանը։ Այդ առթիւ շատ մը մասնաւոր գիրեր ալ զրկուեցան Կ. Պոլիս միտքերը շինելու, որոնց մէջ նշանաւոր է նոյնիսկ Ղուկասու կողմէ 1780 սեպտեմբեր 7 թուականով (ԴԻՒ. Գ. 30) սեղանաւորներու պետ Պալքափանցի Յարութիւն ամիրայի ուղղուած գիրը (ԴԻՒ. Գ. 24), որ շատ ուշ և միաբանական գործողութենէն ետքը ճամբայ հանուած է, ինչպէս յաւելուած ծանօթութենէն կը քաղուի (ԴԻՒ. Գ. 30)։ Կը յիշուի ևս թէ Ղուկաս՝ Զաքարիայի ալ գրած ըլլայ, թէ ի հարկէ ժամանակիս վիճակեցայ ևս յայն պաշտօն, այլ գիտեմ արժանագունիդ քան զիս տեղի տալ, միայն թէ հաճեսցիս գալ այսր և զծանրագոյնս զայս յանձն առնուլ զլուծ (ՄՍՐ. 8)։ Ամէն առթի մէջ Զաքարիա պատրիարքութեանը ատեն այդ գիրը առած չէ։

« 2152. Ղուկասի Քաշուիլը   |   2154. Տաճկահայոց Կարծիքները »
© Gratun.org