Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2155. Անկիւրիոյ Կաթոլիկներ

Պատմեցինք իր կարգին թէ Զիլիֆտար Մէհմէտ եպարքոսին օրով, Զաքարիա ստիպուած էր կաթոլիկներու հանդէպ ունեցած ընթացքը մեղմացնել (§ 2136)։ Արդէն կաթողիկոսական խնդիրն ալ ամբողջովին գրաւած էր անոր մտադրութիւնը։ Այդ պատճառով կաթողիկոսական խնդիրը թուլցեր էր, և սկսան յանդգնիլ հերձեալքն, ո՛չ միայն Կ. Պոլսոյ մէջ խրոխտալ՝ այլ մանաւանդ Անկիւրիոյ մէջ տեղական իշխանութիւնները շահելով չորս եկեղեցիներ գրաւել, և ըստ ախորժակաց իւրեանց կատարել զկարգ և պաշտօն (ԴԻՒ. Ժ. 266)։ Գործը ակնյայտնի կերպով պատրիարքական իշխանութեան հակառակ ըլլալով, ժողով մը գումարեց Զաքարիա, և ժողովրդական որոշմամբ կառավարութեան դիմեց, և Զիլֆիտար եպարքոսն ալ ստիպուեցաւ հրովարտակ մը հանել տալ չորս եկեղեցիները ետ դարձնելու, հեստեալներն ալ պատժելու հրամանով։ Զաքարիա հրովարտակը ստանալով անմիջապէս բուռն գործադրութիւն չ՚ուզեց ընել, այլ առաջնորդ Ստեփանոս վարդապետին գրեց, որ ծանուցանէ հրամանը և հպատակելու հրաւիրէ հեստեալները։ Անոնք չհամակերպեցան, զի տեղական իշխանութիւնները շահած էին։ Նոյն օրեր Ստեփանոս վարդապետի մահուան վրայ, Աբրահամ վարդապետ ղրկուեցաւ նման հրահանգով, բայց անոր ալ չանսալնուն, հարկ եղաւ հրովարտակի գործադրութիւնը պահանջել պետական զօրութեամբ, և այս նպատակով Անկիւրիա ղրկուեցաւ Պօղոս վարդապետ Պանտրմայի առաջնորդը, իբրև կարողագոյն անձ մը։ Այդ միջոցին Զիլֆիտար կը մեռնէր 1791 փետրուար 7-ին, և իշխանութիւնը տեղակալութեամբ կ՚անցնէր Քաբուտան Հասան փաշային, զի եպարքոս անուանուող Իզզէթ Մէհմէտ փաշա Կարին կը գտնուէր, և մինչև անոր հասնիլը տեղակալութեան պէտքը զգացուած էր։ Պօղոս վարդապետ գլխաւոր հեստեալներէն չորս հոգի աքսորել կու տայ Սամսոն, որոնք են Եսայի Փէշտիմալճի օղլու, Պետրոս Զըպճըօղլու, Յովհաննէս Եուսուֆօղլու, և բժիշկ Պետրոս Քէօթահեացի. բայց եկեղեցիներու խնդիրը տակաւին առկախ կը մնար, և որ ևս է, Պօղոսի դէմ դաւաճանութեան լուրեր ալ կը լսուէին։ Պօղոս լուր կու տայ պատրիարքին, սա ալ կրկին ազգային ժողով կը գումարէ, և կ՚որոշուի նոր դիմում ընել փոխեպարքոսին Անկիւրիոյ եկեղեցիներու մասին հրովարտակը գործադրելու, և միանգամայն տասուերկու հոգիներու անունները կու տան Անկիւրիայէ հեռացուելու համար։ Ասոնք են Մաղաքիա Էմիրզէօղլու, Անտոն Ուզունօղլու, Հայրապետ Տիւրկէրօղլու, Յովհաննէս Ինճէօղլու, Միքայէլ Զուռնաճիօղլու, Մաղաքիա Սամուէլօղլու, Հերոնիմոս Ճգնաւորօղլու, Յակոբ Սվաճիօղլու, Յովհաննէս Գըլըճօղլու, և Յովհաննէս Եուսուֆ օղլու, վերոյիշեալ համանունէն տարբեր՝ անոր մէկ ազգականը։ Միևնոյն առթիւ մայրաքաղաք գտնուողներէն ալ հեռացուելու համար քանի մը անուններ կը տրուին, որոնք են. Յարութիւն Ճանպազօղլու, Յովսէփ Թիւլպէնաճի, Քերոբէ Գուզումճու, Յովհաննէս Սահաթճի, Սերոբէ Օթուրաքճի, Վարդան Մանկավարժ, Լօրենցիոս Գափամաճի, և Մինաս Կոյր մականունեալ։ Ասոնց գործադրութիւնը կ՚ըլլայ 1781 մարտի, վերջինները թիարան կը բանտարկուին, առաջինները Ամասիա կ՚ասորուին, իսկ եկեղեցիներու խնդիրը փոխ-եպարքոս եպարքոսին կը թողու, որուն գալը մօտալուտ էր (ԴԻՒ. Ժ. 267-278), ինչպէս որ ալ կը հասնի ապրիլ 5-ին (ՍՐԳ. )։

« 2154. Տաճկահայոց Կարծիքները   |   2156. Նամակի Խնդիրը »
© Gratun.org