Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2156. Նամակի Խնդիրը

Եպարքոս Իզզէթ Մէհմէտ փաշա իր պաշտօնավարութեանը ձեռնարկեց պատրիարքարանին պաշտպանութեամբ։ Անտեղի վարմունքի մէջ գտնուողներէն 3 հոգի ևս բանտարկեց, որոնք են Գէորգ և Արիկ Սանտալճի եղբարք և Յովհաննէս Մինթաճի։ Բանտարկեալներուն ազատութեանը համար իրեն դիմող կիներուն լեզուագարութեանը համար, անոնցմէ ալ չորս հատը բանտարկեց, թէպէտ յետոյ տուգանքով արձակեց։ Իսկ Անկիւրիոյ եկեղեցիներու գործն ալ նկատի առնելով որոշեց յատուկ պաշտօնեայ ղրկել հրովարտակին գործադրութեան համար, և այդ պաշտօնին որոշուեցաւ Քարուճուպաշը Ուզուն Մէհմէտ, որ ունէր ընդ իւր վաթսուն սպասաւոր (ԴԻՒ. Ժ. 281-283)։ Այդ որոշումները ևսքանզևս գրգռեցին կաթոլիկութեան յարողները, որոնք Եւրոպական դեսպաններու դիմելով Զաքարիայի տապալումը իբրև միակ միջոց ցուցուցին, և իրենք ալ այդ նպատակով ճիգերու ձեռք զարկին։ Քարուճուպաշը Մէհմէտ դեռ ճամբայ չելած կը լսէ, որ աքսորածներէն Յովհաննէս Գըլըճօղլու գազանաբար եկած է, ուստի իր պաշտօնէից ձեռքով բռնել ու բանտարկել կու տայ։ Ասոր վրայ կաթոլիկներուն մէջէն Էսմա սուլտանուհւոյն ապարնքին հետ յարաբերութիւն ունեցողներ, անոր պաշտօնեաներէն գիր մը կ՚առնեն, իբր թէ Էսմա սուլտանուհիէն գրուած, և վերոյիշեալ Մէհմէտի ուղղուած, որ Գըլըճօղլուն թողու, զի իր մարդն է, բայց Մէհմէտ կասկածելուն, ճարտար կերպով կը ստուգէ թէ սուլտանուհին անգիտակ է, ուստի գործը եպարքոսին կը հաղորդէ, և ոչ միայն Գըլըճօղլուն չթողուիր, այլ և եպարքոսը խարդաւանանքին վրայ զայրանալով աւելի խիստ հրահանգներ կու տայ Մէհմէտի։ Ասոր վրայ Մէհմէտ ճամբայ ելլալու համար 1781 մայիս 7 ուրբաթ օր Իւսկիւտար կ՚անցնի։ Հոն իրեն կարաւանին հետ ճամբորդելու եկած կասկածաւոր մէկը կը տեսնէ, և կը հարցաքննէ և անոր շփոթ պատասխաններուն վրայ խուզարկել կու տայ, և վրան շատ մը նամակներ կը գտնուին, մինչ սուրհանդակ ըլլալը ուրացած էր։ Նամակները ևրոպական լեզուով հասցէ ունէին, և մարդը կը խոստովանի թէ Անկիւրացի կաթոլիկներու կեդրոնն եղող Սոֆճի խան շուկային դռնապանն ու բեռնակիրը այդ գիրերը իրեն յանձնեցին Անկիւրիա տանելու համար։ Այդ խօսքերը Մէհմէտի կասկածը կը շատցնեն, եւրոպական լեզուի հմուտ մէկը գտնել տալով մէկ հատը միայն բանալ և կարդալ կու տայ, և վերջէն բոլոր նամակները ու կասկածոտ մարդը, սեղանաւոր Միքայէլ ամիրային ձեռքով Զաքարիա պատրիարքին կը ղրկէ, որ նայի և գիտցածին պէս տնօրինէ։ Միքայէլ Կ. Պոլիս անցնելով իր սպասաւորին հետ թղթատարն ու թուղթերը պատրիարքին կը յղէ։ Իսկ նա ոչ կը բանայ և ոչ կընդունի, այլ ետ կը ղրկէ Միքայէլին, թէ մեզի վերաբերեալ գիրեր չեն, առած տեղք դարձնէ։ Այսպէս կը գրէ Զաքարիայի յիշատակագիրը, վկայելով թէ ականատես, և ականջալուր եմ այսմ (ԴԻՒ. Ժ. 286-289)։ Երկու օր ետքը Աւստրիոյ դեսպանատան թարգման մը կու գայ գանգատիլ, թէ զփայեկն մեր ըմբռնեալ էք, և ի ձեռաց նորա առեալ զթուղթսն բացեալ ՛ ընթերցեալ։ Զաքարիա կը հերքէ զրպարտութիւնը, և Միքայէլն ալ կանչել տալով եղելութիւնը պատմել կու տայ։ Սակայն թակարդը կանուխէն պատրաստուած էր Զաքարիան տապալելու։ Դեսպանը բողոքագիր կու տայ եպարքոսին, և իրը հատուցում պատրիարքին պաշտօնանկութիւնը կը պահանջէ։ Իզզէթ եպարքոս իր փոխանորդին կը յանձնէ գործը ստուգել, պաշտօնեայ մը կը զրկուի պատրիարքին որ ճշմարտութիւնը կը բացատրէ։ Միքայէլ սեղանաւորէն տեղեկութիւն կառնուի, թղթատարն ալ հարցուփորձի կենթարկուի, և ամէնուն խօսքերը իրար կը հաստատեն (ԴԻՒ. Ժ. 290-294)։

« 2155. Անկիւրիոյ Կաթոլիկներ   |   2157. Զաքարիա Պաշտօնանկ »
© Gratun.org