Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2161. Գործի Կը Սկսի

Զաքարիա մայրաքաղաք ոտք կախելուն ահագին բազմութիւն խռնուած կը գտնէ դիմացը, ոչ միայն Հայ ազգայիններէն, և ժողովուրդինամէն դասակարգերէն, այլև յայլ ամենայն ազգաց, և շիտակ եպարքոսին կելլէ, որ պարտուպատշաճ մեծարանօք և պատուասիրութեամբ կընդունի, և յորդորական մըն ալ կը խօսի թէ դու մի փքանար ի միտս քո, այլ որքան յառաջն էիր, քան զայն լեր խոնարհ և հեզ, և բարւոք կառավարեսջիր զազգն քո, որպէս մինչև ցայժմ կառավարեցիր (ԴԻՒ. Ժ. 307), և չլինի թէ գլուխ ցաւեցուցանելոյ առիթ լինինցիս արքայն (ՍՐԳ) ։ Տեսակցութեան վերջը, զգեցոյց նմա զիշխանութեան կապայն, և պատրիարքական զրկեց պատիւներով, ուր խնդակցութեան ցոյցերը նորոգուեցան, և այսպէս 1782 մարտ 31 հինգշաբթի օր՝ հանդիսապէս մտաւ այն պատրիարքարանը, ուսկից մեկնած էր 10 ամիս առաջ 1781 մայիս 21-ին (§ 2157)։ Զաքարիա իրօք ալ մեղե և խոհեմ ընթացք մը բռնեց, և ամէն կողմէն եղած համակրական ցոյցերու մէջ նկատելի էր, որ նաև բազումք ի հեստելոց կու գային իրենց յարգանքը մատուցանել, և միանգամայն յայտարարել, թէ ոչ մեղար դու ինչ ումեք, այլ մեք մեղաք (ԴԻՒ. Ժ. 309-310), որով ոչ միայն կրօնական զգացումնին կը վկայէին, այլև վերջին նենգամիտ դաւաճանութեան վրայ զղջումնին կը յայտնէին։ Զաքարիա այսպէս վարուելով, երեք իր առաջին ուղղութենէն չեղած չէր, և կաթոլիկական շարժումը զսպելու միտքէն ետ կեցած չէր, միայն թէ կը փորձէր քաղցրութեամբ շահիլ, յօգուտ գործածելով ընդհանուր ժողովրդէն ցուցուած խանդավառութիւնը, և Համատանցիին թողած տխուր տպաւորութիւնը հեռացնելով։ Իբրև նոր ուղղութեան հաւաստիք, թիապարտութեան մէջ գտնուողներէն արս չորս անձակել տուաւ, հաւանաբար Համատանցիին բանտարկել տուածներէն։ Սակայն դիտողութիւններ եղան, թէ տեղի տալ սկսած է, և առանց հաւանութեան մեծամեծաց գործել կը փորձէ։ Զաքարիա գանգատներու աճելուն և զօրանալուն առիթ չտալու, և գործին խոհական ուղղութիւն և օգտակար արդիւնաւորութիւն և կանոնաւոր ընթացք տալու համար, արար իսկոյն ժողով մեծ ի սուրբ Աստուածածնի եկեղեցին Քումգաբուի, ներկայութեամբ գլխաւոր եկեղեցականաց, բոլոր քահանայից, բարեպաշտօն իշխանաց, և ի մէջ բոլոր էսնաֆից ընտրեալ վարդապետաց, և հեստելոց հանդէպ բռնուելիք ընթացքին մասին, հետևեալ կանոնները հաստատուեցան։ 1. Եթէ մէկը հարկ ըլլայ պատժել, յիւր էսնաֆէն եկեալ վկայեսցեն վասն նորա, իսկ պատիժն կամ արձակելն ի պատժոյն ի պատրիարքէն ըլլայ։ 2. Եթէ մէկուն արձակման համար իւր էսնաֆէն խնդրանք ըլլայ, պատրիարքը նախապէս քննութիւն ընէ ի ձեռն քահանայից կամ ի ձեռն արանց հաւատարմաց։ 3. Պսակի համար պէտք է որ ամուսնացողները հաղորդեսցին յեկեղեցւոջ Հայաստանեայց, և խաչ բռնող կնքահայրն ալ հերձուածող չըլլայ։ 4. Հեստեալներու զաւակները անարգել մկրտուին, միայն թէ կնքահայրն ալ հաղորդեսցի ընդ երեխային։ 5. Որ հեստեալներուն մեռելներուն առջև միմիայն քահանայ գնասցէ, առանց կատարման կարգի։ Արգելուեցաւ միանգամայն որ ազգայիններ փաթերայ կամ կարգաւեր, իմա Հայ կաթոլիկ կարգաւոր, ի տունս իւրեանց մի՝ տարցեն (ԴԻՒ. Ժ. 313)։ Բայց այդ կարգադրութիւններուն օրինական ձևով սահմանուիլը աւելի ծանր եկաւ կաթոլիկուեթան հետևողներուն, և անոնց մէջ ալ լուրջ խնդրոյ առակայ դարձաւ գործը, թէ հնար չէ՞ արդեօք այդ կարգադրութեանց համակերպիլ, առանց հռոմէադաւան ուղղութեան դէմ մեղանչած ըլլալու։

« 2160. Նորէն Զաքարիա   |   2162. Ահագին Հրդեհներ »
© Gratun.org