Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2166. Յովհաննէս Սեղբոսեան

Միւս կողմէն խնդիրը բախտին բերմանց թոուլն ալ մտացի կերպ մը չէր, և չէր կրնար ապահովապէս դիտուած նպատակին հասցնել։ Այս երկճղի կացութեան մէջ ճարտար մտածմունք մը եղաւ՝ պատասխանատու անուն մը գտնել, և այդ մասին մեծ եղաւ Վենետիկ բնակող հայազգի Յովհաննէս Սեղբոսեանի օժանդակութիւնը, որ է Վենետկեան ազնուականութեան մէջ ընդունուած Հայազգին Յովհաննէս Սերբոս մարքիզ (Marchese Giovanni di Serpos) տիտղոսով։ Սա յանձնառու եղաւ իր անունով դիմումներ ընել Հռոմի պապութեան, և յայտնապէս անոր հաւանութեան ենթարկել խնդիրի նիւթ եղող գրութիւն, Փրոփականտայի ատենին առջև զայն պաշտպանել, և յաջողցնելու համար պէտք եղած միջոցները գործածել։ Մէկ խօսքով ծախք ու աշխատանք չխնայել լատինական ազդեցութենէն անկախ Հայ կաթոլիկութիւն մը կազմելու, որ հռոմէադաւան ըլլայ իր ներքին համոզումներով և կարծիքներով և հայադաւան եկեղեցիէ չի զատուի իր հանրական և եկեղեցական յարաբերութիւններով։ Այս դրութեան արդիւնքը պիտի ըլլար Օսմանեան պետութեան կասկածները չզարթուցանել, և անոր կողմէն խիստ բռնազատիչ միջոցներու առիթ չըծայել։ Ըստ այսմ Յովհաննէս Սեղբոսեան կամ Սերբոս մարքիզը, նախապէս մասնաւոր նամակներով Փրոփականտայի իմացուց հռոմէադաւան Հայերուն Թուրքիոյ մէջ ունեցած տառապագին վիճակը, տեղական օրէնքներով քրիստոնէից ունեցած կացութիւնը, Լատին քարոզիչներու մոլեռանդ պահանջկոտութենէն յառաջ եկած անտեղութիւնները, և հրաման խնդրեց գործը պաշտօնապէս իրենց քննութեան ենթարկել (ՍԵՐ. 6)։ Առաջարկը ընդունուեցաւ և արտօնուեցաւ գրուածը պատրաստելու, և 1783 հոկտեմբեր 9-ին տպագրութեան հրամանն ալ ստացաւ (ՍԵՐ. 12), և հաւանաբար տպագրեալ օրինակով խնդիրը Հռոմին ներկայացուց։ Սեղբոսեան կը խոստովանի թէ ինքն օտար է դաւանական և աստուածաբանական ուսումներէն, և թէ ուրիշներ իւր ձեռքէն բռնելով, իրեն առաջնորդեցին խնդրոյ և եղելութեանց լաբիրինթոսին մէջ (ՍԵՐ. 7)։ Ասով յայտնի կը ցուցնէ թէ Վենետիկի միաբանութիւնն էր գործին հեղինակը և գրուածը պատրաստողը, հետևելով այն ուսումնասիրութեանց, որոնց վրայ Չամշեան անխոնջ աշխատութիւն էր թափած։ Յառաջաբանին մէջ լռելյայն Լատին քարոզիչներուն կակնարկուի, երբոր կը յիշուին անոնք, որ կամ չափազանց պահանջկոտութիւններէ, և կամ մարդկային նպատակներէ և տեսութիւններէ մղուած, աշխատած են մինչև հիմակ Հռոմէն ծածկել հալածանքներուն ճշմարիտ պատճառները, որոնց մերթ ընդ մերթ դժպհի տագնապներով ենթարկուած և Արևելցի Հայերուն կաթոլիկ հատուածը (ՍԵՐ. 4)։ Կը խնդրուի միանգամայն, որ այդ մասին պատշաճ հրահանգները տուին Կ. Պոլսոյ պապական փոխանորդին և Լատին քարոզիչներուն (ՍԵՐ. 10)։ Այդ յայտարարութիւնները ո՛չ միայն կը բացատրեն Աբբայեանց ընդգրկած գրութեան հոգին, այլև կ՚արդարացնեն մեր քանիցս յայտնած ու կրկնած տեսութիւնը, թէ Լատին քարոզիչներու մոլեռանդ եռականնութիւնն էր, որ իրենց հետևողները խստութեանց ենթակայ կ՚ընէր, ստիպելով զանոնք այնպիսի վարմունքներու՝ որոք ոչ միայն ազգային կացութիւնը կը խանգարէին, այլև տէրութեան կասկածները կը զարթուցանէին։

« 2165. Վահան Հաւատոյ   |   2167. Երկու Խնդիրներ »
© Gratun.org