Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2170. Արմաշի Վանքը

Ակնարկեցինք Զաքարիայի ուսումնական զարգացման մտադրութիւն դարձուցած ըլլալուն (§ 2168), ինչ որ գլխաւորապէս եկեղեցական դասակարգին համար անհրաժեշտ հակակշռելու համար։ Արդէն կանուխէն Յակոբ Նալեան և վերջէն Զաքարիա Փօքուզեան պատրիարքներ՝ անձամբ այդ նպատակին ծառայած էին (§ 2121), բայց վերջին անցուդարձեր այդ ձեռնարկն ալ խանգարեցին, ուստի հարկ եղաւ նորէն նոյն նպատակին ոյժ տալ։ Բայց այս անգամ մայրաքաղաքին մէջ պարզ դպրոցական ձեռնարկի մը տեղ, Զաքարիա մտածեց հնաւանդ ոճով վանական և ուսումնական հաստատութիւն մը, կամ հինէն նուիրագործեալ անունով Դպրեվանք մը կազմակերպել, և այդ նպատակին միակ յարմար տեղը Արմաշի Չարխափան սուրբ Աստուածածնի վանքն էր, մայրաքաղաքէ ոչ շատ հեռու, Նիկոմիդիա քաղաքին շրջանակին մէջ։ Արմաշի վաքին հիմնարկութիւնը պատմելնէս ետքը (§ 1639), նոր առիթ չունեցանք անոր վրայ խոսելու, զի վանքն ալ յիշատակաց արժանի կացութիւն մը չունեցաւ, և պարզապէս իբրև Նիկոմիդիոյ առաջնորդարան նկատուեցաւ, ուր հարկաւ անընդհատ շարունակութեամբ առաջնորդներ գտնուեցան, թէպէտ ամբողջական շարքը յայտնի չըլլայ։ Արմաշ՝ առաջնորդարանէ զատ հռչակաւոր ուխտատեղի ալ դարձաւ, իբր ազգային բարեպաշտութեան կեդրոն, որ միշտ իրեն համար սրբավայր մը կը փնտռէ իսկ Ասիոյ առաջակողման և Եւրոպիոյ սահմանակցութեան վիճակները՝ ուրիշ տեղ մը չունէին իրենց ջերմեռանդութեան յագուրդ տալու։ Աւելորդ կը սեպենք Արմաշու առաջնորդներուն մասին մեր կատարած հետազոտութեանց արդիւնքը այստեղ յառաջ բերել, որ աւելի մենագրութեան մը նիւթ պէտք է ըլլայ։ Միայն յիշենք թէ անոր պահպանութեան և իբր ուխտատեղի պայծառութեան նպաստողներուն մէջ, Նալեան պատրիարքի անունին ալ կը հանդիպինք, և Զաքարիա Վանեցի, Յարութիւն Կրետացի, Աթանաս Կ. Պոլսեցի, և Պետրոս Ղափանցի եպիսկոպոսներու նման ծանոթ անուններ ալ կը գտնենք առաջնորդաց շարքին մէջ։ Պետրոս Ղափանցին վախճանեցաւ 1784 մարտ 20-ին։ Նիկոմիդիա քաղաքը, յառաջացած և գրեթէ զառամած ծերութեան մէջ, իրեն աշակերտ և օգնական ունենալով Յովակիմ եպիսկոպոս մը, բուռն բնաւորութեան բայց և յամառ գործունէութեան տէր անձ մը։ Նիկոմիդացիք Պետրոսի զառամութենէն և Յովակիմի բռնութենէն ձանձրացած նոր առաջնորդ ուզած էին Զաքարիայէ՝ երբ տակաւին կենդանի էր Ղափանցին, և Զաքարիա 1781 փետրուար 17 թուակիր, հրովարտակով մը կարգադրած էր Պետրոսի Պանտրմա փոխադրուիլը Յովակիմի հետ, և իր ձեռնասուններէն Բարթողիմէոս եպիսկոպոսը նշանակած էր Արմաշի և Նիկոմիդիոյ համար։ Բայց Պետրոս չէր մեկնած օգուտ քաղելով անշուշտ մայրաքաղաքին շփոթներէն, և պատրիարքին փոխուելէն։ Զաքարիա պատրիարքութեան վերադառնալէն ետքը չէր ուզած իսկոյն բռնանալ, հաւանաբար տաղասաց Ղափանցիին ծերութիւնը յարգելով։ Մինչև որ Պետրոս կը վախճանէր, իսկ Յովակիմ իբր ժառանգական իրաւունք Պետրոսի յաջորդութիւնը իւրացնել կաշխատէր, կրթնելով խուժանական խումբին աղմուկներու և շահուած պաշտօնեաներու պաշտպանութեան։ Բայց պէտք էր անգամ մը վերջ տալ այդպիսի անտեղի կացութեան, ուստի 1786 յունուար 8 թուակիր նոր և ազդու հրովարտակով զօրացած, Բարթողիմէոսի Նիկոմիդիա եկաւ, Յովակիմը վտարեց, անոր կողմնակիցներն ալ շահեցաւ կամ զսպեց և վերջապէս Արմաշ ու Նիկոմիդիա հանդարտութիւն գտան, հնգամեայ շփոթութիւններէ ետքը։

« 2169. Հին Եւ Նոր Տօնացոյցներ   |   2171. Բարթողիմէոս Կապուտիկեան »
© Gratun.org