Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2172. Եփրեմ Աջապահեան

Երկու օծակից ընկերներուն՝ Ղուկաս կաթողիկոսի և Զաքարիա պատրիարքի՝ (§ 2150) պաշտօնավարութիւնները բաւական երկար եղան և գերթէ զոյգ վերջացան, զի իրարմէ իբր ինն ամիս տարբերութեամբ վախճանեցան 1799-ին։ Իրենց գործունէութեան մասին՝ ընդհանուր ակնարկներ են աւելի մեր գրելիքները, քան նշանաւոր եղելութիւններ ուստի անոնց չմտած կուզենք քաղել զանազան աթոռներու և հաստատութիւններու նկատմամբ ժամանակակից տեղեկութիւնները, պատմական զուգընթացութիւնը պահած ըլլալու համար։ Կիլիկիոյ աթոռին պատահարները պատմեցինք մինչև Գաբրիէլ Աջապահեանի եղերական մահը (§ 2104)։ Սպանութիւնը տեղի ունեցած էր 1770 սեպտեմբեր 10-ին, և շփոթութեանց պատճառով միջոց մը աթոռը պարապ մնացած, մինչև որ Աջապահեան Մարկոս քահանայի որդին, և վերջին երեք կաթողիկոսներուն եղբօրորդին՝ Եփրեմ եպիսկոպոս կրցաւ Ատանայի ապստանարանէն գալ և Սիսի մէջ աթոռը գրաւել 1771-ին, զի Ատանայէն դարձը՝ Գաբրիէլի սպանութենէն յետ սակաւուց տեղի ունեցած է (ՍԻՍ. 219)։ Պասմաճեանէ նշանակուած 1772 թուականը (ՊԱՍ. 22), աւելի քան եփրեմի կաթողիկոսութեան պէտք է պատշաճեցնել Եղիազարի և յանկեան ուրեք իւրովի կաթողիկոս հռչակուելուն։ Եղիազար ալ Աջապահեան ըսուած է (ՊԱՍ. 22), բայց Ալիշան իր ճիւղահամարինչէ անցուցած (ՍԻՍ. 219), որով չենք կրնար ճշդել թէ ինչ ազգակցութիւն ունէր Եփրեմի հետ, բայց հաւանաբար Մարկոս քահանայի միւս չորս եղբայրներէն մէկուն որդին էր, և նախորդ երեք կաթողիկոսներուն ուրիշ եղբօրորդի մը, Եփրեմ կաթողիկոս՝ Սսոյ Աջապահեան տոհմին և նոյն տոհմէն եղող կաթողիկոսներուն պատմութիւնը գրած է, այլ հրատարակուած չէ, բացի ոտանաւոր քաղուածի մը կտորէն (ՍԻՍ. 220-221), իսկ Ներսէս Դանիէլեան եպիսկոպոսին կողմէն ստացած ձեռագիրնիս (ԱԶԱ. ) անուններ միայն ունի, և գործերէն ոչինչ կը պարունակէ։ Պասմաճեանէ կը տեղեկանանք թէ Եղիազար Կ. Պոլիս եկած է վասն հաստատելոյ զկաթողիկոսութիւն իւր, թէ Կիլիկիոյ մէջ երկպառակութիւնք տեղի ունեցած են, և Պօղոսեանք և Ապողոսեանք գտնուած են յայնմիկ թեմի, իմա Եփրեմեանք և Եղիազարեանք, և թէ Պասմաճեան պատրիարքին ալ բազում նեղութիւնք պատճառած են, որովհետև ինքն ալ դիմադրած է Եղիազարի ձգտումներուն, գիտնալով թէ օրինաւոր կաթողիկոսն Եփրեմն էր (ՊԱՍ. 22)։ Պիտի չկարենանք նաև ճշդել թէ ինչպէս վերջացաւ Եղիազարի գրգռած հակաթոռութիւնը, միայն գիտենք թէ Եփրեմի կաթողիկոսութիւնը տևեց մինչև 1784, և ինքն ալ եղերական վախճան ունեցաւ սպանեալ ի բռնակալէն Սսոյ (ՍԻՍ. 219)։ Իսկ սպանութեան կերպը եղած է դեղ մահու արբուցեալ յայլազգի իշխանէն տեղւոյն (ՊԷՐ. 5), այսինքն Գօզանօղլուներու ցեղապետէն։ Սպանութեան ժամանակը յարմար է դնել 1784 տարւոյ յուլիսի վերջերը կամ օգոստոսի սկիզբները, զի սեպտեմբերին սկիզբը մեծ շտապով նոր ընտրութիւն կը կատարուի, որպէսզի չմնայ աթոռն այն առանց վերակացուի և առանց հովուի (ԴԻՒ. Ժ. 327)։

« 2171. Բարթողիմէոս Կապուտիկեան   |   2173. Թէոդորոս Աջապահեան »
© Gratun.org