Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2173. Թէոդորոս Աջապահեան

Եփրեմի յաջորդն ալ ի զարմէ Աջապահի էր, ինչպէս կ՚ըսէ տապանագիրը (ՍԻՍ. 217), նոյն ազգատոհմէն հինգերորդ մը՝ Ղուկասէ, Միքայէլէ, Գաբրիէլէ և Եփրեմէ ետքը։ Ընտրեալն էր Թէոդորոս, որ Կ. Պոլիս կը գտնուէր, չենք գիտեր ի՛նչ ճիւղահամարով կապուած նախորդին հետ, բայց հաւանաբար Եփրեմի հօրեղբորորդի մը։ Հարկաւ Եղիազար հակաթոռը այլևս կենդանի չէր, որ աթոռին թեկնածու չեղաւ։ Ընտրութիւնը կատարուեցաւ Կ. Պոլսոյ մէջ, զի հոն կը գտնուէր Թէոդորոս, բայց միշտ համաձայնութեամբ բոլոր Կիլիկիոյ թեմի համայն քահանայից և ժողովրդոց (ԴԻՒ. Ժ. 325)։ Նշանակելի պարագայ մըն է կաթողիկոսական սնումին Կ. Պոլսոյ մէջ կատարուիլը։ Այդ բացառութեան պատճառ պէտք է նկատուին՝ Եփրեմի եղերական մահը, Կիլիկիոյ աթոռին մէջ տիրող շփոթութիւնը, և աթոռին տիրանալու համար՝ ամէն պարագաներով զօրացած և եկեղեցական ու պետական պայմանները լրացուցած կաթողիկոս մը ղրկելու անհրաժեշտութիւնը, և ոչ թէ կաթողիկոսութեան տիրանալու համար անզէր ընտրելի մը։ Նշանակութեան արժանի է ևս որ յատուկ մտադրութիւն կը դարձուի օծումն ալ զանխուլ կատարել, լուր օր մը, Խաչի բարեկենդանին նախընթաց ուրբաթը, 1784 սեպտեմբեր 6-ին, վասն ալ իմանալոյ ամենեցուն և լսելի լինելոյ, մի՛ գուցէ վնաս ինչ ծնանիցի ի եկեղեցւոյ և յազգի մերում (ԴԻՒ. Ժ. 327)։ Կաղզուանցի յիշատակագիրին նշանակած՝ բազմութեան գրոհ տալէն զգուշանալու պատճառը՝ շատ թեթև կ՚երևի մեզի, աւելի ծանր կասկածներ ծանրացած պիտի ըլլան պատրիարքին և ժողովրդականաց միտքին վրայ։ Որչափ ալ լուր որ մը և գաղտնի կերպով, սակայն մաշտոցի ծիսական պահանջներուն յարմարիլ աշխատած են, և կաթողիկոսական օծման համար պահանջուած 12 եպիսկոպոսները պատրաստ չգտնելով, եօթը վարդապետներ զգեստաւորած են՝ հինգ եպիսկոպոսներուն հետ թիւը լրացնելու համար։ Հինգ ներկայ եպիսկոպոսներն եղած են, Սահակ Փառակեցին՝ Էջմիածնի նուիրակ, Աւետիս՝ Երուսաղէմի փոխանորդ, Գէորգ Սսոյ միաբաններէն, Յովհաննէս Սեբաստացի և Յովհաննէս Տրապիզոնցի, Զաքարիա պատրիարք օծումին նախագահած է, բայց ինքզինքը երկոտասաններուն թիւէն դուրս է համրած։ Արարողութիւնը տեղի ունեցած է Քումգաբուի Մայրեկեղեցւոյն մէջ։ Թէոդորոս, որ կը նկարագրուի իբրև այր համեստակենցաղ, սրբազնասուրբ, բարեբարոյ և ցանկալի, երբեք ոչ առնոյր յանձն պարագաներուն դժուարութեան պատճառով, սակայն Զաքարիա և ամենայն իշխանքն ազգին ստիպած են պնդելով, թէ մի՛ զանձն քո խնայէր, և նա հնազանդեալ յանձն էառ (ԴԻՒ. Ժ. 326)։ Շտապով օծումին պէս շտապով ալ Թէոդորոս ճամբայ կը դրուի 12 օր ետքը (ՊԷՐ. 5), այսինքն 1784 սեպտեմբեր 18-ին։ Իր պաշտօնավարութեան մասին մանրամասն տեղեկութիւն պիտի չկարենանք տալ, գոհանալով միայն պատմագիրին վկայութեամբ, թէ բազում ջանս անձին կալեալ նորոգութեան սրբոյ գահիս, և բարի վարուք փայլելով վախճանեցաւ 1791-ին (ՍԻՍ. 217)։ Թէոդորոսի մահը ուրիշ պատմութեանց մէջ կը յետաձգուի մինչև 1801, և սպանուած կ՚ըսուի Խօզանօղլու բռնապետէն, յոշոտեալ անդամ անդամ, Սիսի պարիսպէն դուրս գետին կամուրջին վրայ (ՊԷՐ. 38)։ Տարբեր պատմութիւններու մէջէն աւելի ստոյգ կը նկատենք տագնապագիրին վկայութիւնը թուականին համար, և 1791-ին և ոչ 1801-ին կը դնենք Թէոդորոսի կաթողիկոսութեան վերջը։ Իսկ մահուան կերպին համար, կրնանք ընդունիլ բռնական սպանութիւնը, իբր զի տագնապագիրին մէջ ալ չեն կրցած բացէն գրել տեղւոյն բռնապետին ոճրագործ արարքը։ Թէոդորոսի յաջորդը եղած է իր երբօրորդին, Կիրակոս Աջապահեան, որուն գահակալութիւնն ալ պէտք կը զգանք դնել 1791-ին։ Բռնապետներ երբոր կաթողիկոսի մը կեանքին կը դաւաճանէին, արգելք չէին դներ ուրիշի մը յաջորդելուն, նոր որս մը պատրաստ ունենալու դիտմամբ։

« 2172. Եփրեմ Աջապահեան   |   2174. Աղթամարայ Աթոռ »
© Gratun.org