Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2175. Երուսաղէմի Աթոռ

Երուսաղէմի մէջ 1775-ին յանկարծամահ եղած է Պօղոս Վանեցի պատրիարքը՝ խռովութեանց միջոցի մը մէջ (§ 2107), այնպէս որ միաբանութիւնը կանոնաւորապէս հաւաքելու և ընտրութիւն ընելու պատեհութիւնն ալ չգտաւ, և Կ. Պոլսոյ պատրիարքին և մեծամեծներուն յանձնեց արժանաւորն ընտրել և պետական հաստատութիւնն ալ հոգալ։ Այդ կերպով Երուսաղէմի պատրիարք ընտրուեցաւ Յովակիմ Քանաքեռցի եպիսկոպոսը, որ Կ. Պոլսոյ մէջ Երուսաղէմի փոխանորդ կը գտնուէր։ Եթէ ինքն Յովակիմ աշխատած չէ իր վրայ հրաւիրել ընտրողներուն մտադրութիւնը, գոնէ ասոնք յորդորուած են իրենց մտադրութիւնը դարձնել աչուըներուն ներքև գտնուող և իրենց ճանչցած մէկու մը վրայ։ Որն որ ըլլայ Յովակիմի ընտրուելուն շարժառիթը, նորընտիրը պետական հաստատութիւն ստացաւ 1775 օգոստոսին, Երուսաղէմ հասաւ հոկտեմբեր 5-ին, և միաբանութիւնը իր գոհուանկութիւնը յայտնեց նոյեմբեր 24-ին գրութեամբ (ԱՍՏ. Բ. 107)։ Յովակիմ 18 տարի պաշտօն վարեց մինչև 1793 սակայն խաղաղութիւն չվայելեց։ Առաջին օրեր նեղուեցաւ Լատիններուն ոտնձգութիւններէն, որոնք կը հետապնդէին յափշտակել զմի մասն գերեզմանատան Հայոց 65 կանգուն երկայն և 37 կանգուն լայն, կամ 2400 քառակուսի կանգուն գետին մը (ԱՍՏ. Բ. 108)։ Լատիններու պահանջկոտութեան փաստ կը կազմէր այնտեղ Լատիններէն ոմանց թաղուած ըլլալը, այն ժամանակէն որ Լատինաց գերեզմանատունը Ահմէտ Տէճէնի շէյխէն գրաւուած էր իբր իր սեփական ագարակը, և Հայեր հիւրասիրութեամբ իրենց գերեզմաննոցը ընդունած էին Լատին մեռեալները։ Երկրորդ փաստ մըն ալ կը քաղէին բնիկ Հայ ընտանիքներէն ոմանց լատինացած ըլլալէն, որոնց մեռեալները նոյն մասին մէջն էին (ԱՍՏ. Բ. 110)։ Հայերը քիչ շատ պաշտպանութիւն կը գտնուէին Երուսաղէմի դատաւորէն, տեղացի իսքամ ծերերու վկայութեամբ, բայց Լատիններ իրենց կողմը կը շահէին Դամասկոսի կուսակալները, և կը զօրանային Գաղղիական դեսպանատան ազդու միջամտութեամբ, զոր չէր հասնէր չեզոքացնել Զաքարիայի պատրիարքական ազդեցութիւնը։ Երկու կողմերէն փոխադարձաբար ելևէջներ տեղի ունեցան, բայց վերջին որոշումը Լատիններուն նպաստաւոր եղաւ, և խնդիրի պատճառ տուող գերեզմաննոցի մասը՝ վերջնականապէս Լատիներուն անցաւ 1777-ին, և այսօր ալ անոնց սեփականութիւնը կը մնայ (ԱՍՏ. Բ. 114)։ Լատիններ հետամուտ եղան նաև իրենց սեփականել Բեթղեհէմի գիւղէն դուրս քառասնից այր կամ Կաթին այր կոչուած մատուռը, որ երեք ազգերու հասարակ էր։ Այս կէտը դատաւորին ատեանին առջև տրուած ծերերու վկայութեամբ վաւերացաւ, և Լատիններուն ոտնձգութիւնը խափանուեցաւ 1776-ին (ԱՍՏ. Բ. 115)։

« 2174. Աղթամարայ Աթոռ   |   2176. Երուսաղէմի Կանոններ »
© Gratun.org