Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2180. Պաղեստին Հասնիլը

Նաբօլեոն Աղեքսանդրիայէն Գահիրէի վրայ ուղղեց իր արշաւանքը, ուր մտաւ յուլիս 24-ին։ Թէպէտ օգոստոս 1-ին իր նաւատորմը կորսնցուց Ապուրիքի առջև, Անգղիացի ծովակալ Նելսընի հնարագիտութեամբ, բայց Եգիպտոսի տիրապետութիւնը ընդարձակեց և կարգաւորեց։ Մենք պիտի չհետևինք Գաղիական տիրապետութեան և Նաբօլէոնի Եգիպտոսի մէջ ըրած կարգադրութեան, և հիմնած գիտական հաստատութեանց. բաւական ըլլայ աւելցնել, թէ անոր յաջողութեանց հակահարուածը կը զգացուէր Պաղեստինի և Ասորիքի քրիստոնեաներուն վրայ, և յատկապէս Հայոց պատրիարքին և միաբանութեան վրայ, մինչև իսկ ասոնք յորդորելու որ Երուսաղէմը թողուն և բոլորովին հեռանան։ Սակայն Կ. Պոլսոյ կողմէ միշտ յորդորներ կը հասնէին չթողուլ և չլքանել զժառանգութիւն ազգին (ԱՍՏ. Բ. 130)։ Եգիպտոսի արշաւանքը Օսմանեան տէրութեանն ալ կը ստիպէր Գաղղիացիներու դէմ, որոնք կը կանխէին նոր արշաւանք մը կազմակերպել Ասորիքի կողմը, զի տակաւին 30,000 զինուորի բանակ մը կը գտնուէր Նաբօրէոնի ձեռքը, և կը յուսար անով Եգիպտոսն ալ պահել, և Ասորիքն ալ գրաւել։ Սոյն արշաւանքը սկսաւ 1799 փետրուար 1-ին, 9-ին մտան Արիշ աւանը, և Նաբօլէոնի ալ անձամբ հասնելէն ետքը՝ գրաւուեցաւ Արիշ բերդը 19ին, ուսկից յաղթականներ անցան Գազա, և մարտ 1-ին բանակեցան Էզտոտի հանդէպ, որ է հին Ազովտոսը։ Ռամլէ և Լիտտա դիմադրութիւն չըրին, Եաֆա կամ Յոպպէ պատերազմով առնուեցաւ 7-ին, և աւարի և կոտորածի մատնուեցաւ։ Երբ Պաղեստինի ամէն կողմէն՝ դիմադրութեան պատրաստութիւններ սկսան, Նաբօլէոն ժողովուրդը հանդարտեցնելու համար յայտարարութիւններ ղրկեց Նապլուս, Երուսաղէմ և ուրիշ քաղաքներ, թէ ինքն միտք չունի անոնց դէմ գործել, միայն Մէմլուքներուն դէմ է կռիւը, և ոչ տեղացիներուն (ՌԻՄ. 108)։ Բայց այս կոչը Երուսաղէմացիները չհանդարտեցուց, որոնք միշտ քրիստոնէից դէմ կասկածոտ, արդէն փետրուար 14-25-էն, 2000 հոգիէ աւելի բազմութիւն մը հաւաքած և բանտարկած էին Ս. Յարութեան տաճարին մէջ, և հոն ալ հանդարտ չթողլով կը նեղէին և կը նախատէին, և մինչև իսկ պատուհաններէն ներս զէնք կը պարպէին (ԱՍՏ. Բ. 130)։ Նաբօլէոնի դիտումն էր Աքիան գրաւել, հիներուն Պտղոմայիսը, Եւրոպացիներէն Ակրայ Ս. Յովհաննէս կոչուած բերդաքաղաքը, ուր ամրացած էր Ճեղար փաշա կուսակալը՝ Հայֆայէ ալ ետ քաշուելով։ Ժանտամահը բաւական կորուստ պատճառած էր Գաղղիացւոց, Ապտուլլահ փաշա ալ Օսմանեան գունդերով անոնց դէմ կու գար, Նաբօլէոն փութաց Աքիան պաշարել մարտ 7-18-ին (ՌԻՄ. 111)։ Այստեղ զինուց բախտը դարձաւ. Աքիան զօրաւոր ընդդիմութիւնը ըրաւ. Ճէզար փաշա արդէն իր բոլոր ոյժը կեդրոնացուցած էր հոն։ Անգղիացիք ծովէն իրեն օգնութիւններ կը հասցնէին, Ֆիլիբբօ (Philippeaux) անուն Գաղղիացի մը քաղաքին ամրութեան գործերուն կը հսկէր, Նաբօլէոնի պզտիկ տորմիղն բերած զէնքերը Անգղիական տորմիղէն կը գրաւուէին, և Ճէզարի կը յանձնուէին։ Նաբօլէոնի ոյժերը սպառեցան, թէ ամուր քաղաքին դէմ յարձակումներով, և թէ ետևէն եկող Տաճկական գունդերուն դէմ պատերազմներով, և երկու ամիսէ աւելի Աքիայի դիմաց ատեն անցընելէն ետքը, մայիս 10-21-ին, ուրիշ կարևորագոյն գործի պատրուակով, պաշարումը վերցուց, և եկած ճամբէն ետ դառնալու սկսաւ, առանց նշանաւոր դժուարութեան հանդիպելու (ՌԻՄ. 127)։ Բայց Յոպպէի վրայ նորէն զայրոյթի բռնութիւնները թափեց (ԱՍՏ. Բ. 131), անկէ Եգիպտոս դարձաւ, և յունիս 14-ին Գահիրէ մտաւ, յաղթական փառաւորութեամբ՝ Ասորիքի մէջ ունեցած յաջողութեանց յիշատաներով։ Մենք պէտք չունինք այլևս Նաբօլէոնի գործերուն հետևիլ, որ Օսմանեան գունդերուն վրայ յուլիս 25-ին Ապուքիրի մէջ նոր յաղթութիւն մըն ալ տանելէն ետքը, 1799 օգոստոս 24ին Եգիպտոսէ մեկնեցաւ, նորէն Եւրոպիոյ պատերազմներուն դառնալու համար։

« 2179. Գաղղիացւոց Արշաւելը   |   2181. Երուսաղէմի Կացութիւնը »
© Gratun.org