Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղուկաս Ա. Կարնեցի

2204. Ղուկասի Մահը

Մայրաթոռոյ արտաքին վիճակի ցաւալի պատմութիւնը, մեզ կը հասցնէ Ղուկասի կեանքին վերջին օրերուն։ կացութիւնը բնաւ լաւանալու ակնկալութիւններ չէր ներշնչէր, մանաւանդ թէ կը վատթարանար, այնպէս որ Ղուկաս մահուանէ քիչ առաջ 1799 ապրիլ 19-ին կը յայտարարէր, թէ երկիրն յաւեր դիմէ, և թէ երկիրս բնակիչքն ի նեղութեանց բնաւ պակսութիւն չունին (ԴԻՒ. Ա. 42)։ Ղուկաս նաքա ալ իր անձին վրայ կը կրէր տառապագին կեանքին հետևանքները, և գրեթէ շարունակ հիւանդ էր, առանց սակայն լքանելու և գործերէ ձեռնթափ ըլլալու։ Այդ կացութիւնը պատճառ եղած էր անշուշտ որ Ղուկաս ալ իր վերջին օրերուն մէջ տակաւ իր ուղղութիւնը կը բարեփոխէր, և ինքն ալ իր աչքը, դէպի հիւսիս կը դարձներ։ Յիշեցինք թէ՝ ինչպէս վարանոտ վիճակ մը առած էր Ռուսաց վերջին արշաւանքէն ետ քաշուելովը, և պարտաւորուած՝ Պարսիկները շահելու կը հետևէր (§ 2202), սակայն անցաւոր էր այդ ըրածը։ Նա ամէն բան կշռելով կը զգար, թէ այլ ևս ոչ Պարսիկներէն լաւութիւն մը կրնար սպասել, և ոչ Վրացիներէն օգնութիւն։ Այդ համոզմամբ 1797 յուլիսին, Պօղոս կամ Պաւել կայսեր գահակալութենէն իբր 8 ամիս ետքը, կ՚որոշէ անոր գահակալութիւնը շնորհաւորել, անոր պաշտպանութիւնը հայցել, և յատուկ հրովարտակ ալ խնդրել, ինչպէս կանուխ տրուած էր Սիմէոն կաթողիկոսին (§ 2094)։ Կայսեր ուղղուած գիրը չենք տեսած, բայց կան այդ առթիւ նախարարապետ իշխան Աղեքսանդր Բէոպորօտկինի, Յովսէփ Արղութեան եպիսկոպոսի, աղա Յովհաննէս Եղիազարեանի, և պարոն Մարգար Մանուչարեանցի ուղղած գիրերը (ՉԻՒ. Թ. 218-232), որոնք բաւական են անոր տեսութիւնները և դիտումները պարզել։ Պօղոս կայսր, որչափ և արշաւանքէն ձեռնթափ- բայց հարաւային երկիրներու վրայ ազդեցութիւն պահելու մտադիր, Ղուկասի առաջարկներուն լաւ ընդունելութիւն ըրաւ, և խնդրուած պաշտպանութեան հրովարտակը գրուեցաւ 1798 փետրուարին (ԴԻՒ. Դ. ծթ), և յանձնուեցաւ Արղութեանին, բայց Ղուկասի չզրկուեցաւ, զի հոկտեմբեր 18-ին միայն լուրը առնելով շնորհակալութիւն կը գրէ Արղութեանին և միւսներուն (ԴԻՒ. Թ. 249), և 1799 փետրուար 12-ին տակաւին հրովարտակին և նախարարապետին նամակին պարզ պատճէնները կը խնդրէ, յետաձգել տալով յղել զիսկ հրովարտակն կայսեր, և զթուղթն վէզիրին, և զպնակէն և զկտորսն ինչպէս նաև Ղազար կաթողիկոսի թագն և ուրիշ զգեստները, զորս Արղութեան աւարէն ազատած էր (ԴԻՒ. Թ. 262)։ Ասոր վրայ պատճէնները ստանալով, և մտածելով որ իսկը ընդունելու սպասելով անհամեստ լինէր յետաձգումն (ԴԻՒ. Թ. 289), 1799 հոկտեմբեր 15-ին ուղղակի կայսեր ուղղած կոնդակով մը իր շնորհակալութիւնը կը յայտնէ (ԴԻՒ. Թ. 283)։ Բայց միւս կողմէն Ղուկասի վիճակը օրըստօրէ կը ծանրանար, և մահուան վտանգը կը մօտենար։ Արդէն տարի առաջ 1798 դեկտեմբերին յայտնած էր, թէ հիւանդութիւն ի շողահարութենէ ամարայնոյ դիպեալ՝ սաստակացաւ իր վրայ և տագնապեցոյց մինչ ի նոյեմբերի վերջին աւուրսն։ Թէպէտ այս անգամ առողջացաւ (ԴԻՒ. Թ. 250), բայց միւս տարին աւելի ծանրացաւ հիւանդութիւնը, ուսկից չկրցաւ ազատիլ, և 1799 դեկտեմբեր 28 չորեքշաբթիի վրայ եկող գիշերը ժամը 8-ին որ է ըսել կէս գիշերէն ետքը հոգին աւանդեց և հինգշաբթի առաւօտուն, դեկտեմբեր 29, Որդւոց Որոտման տօնին օրը յուղարկաւորութեան կարգը կատարուելով, մարմինը հանգուցին Ս. Գայիանէի գաւիթին հարաւկողմը (ՇԱՀ. Ա. 232)։ Յիշատակագիրներէն ոմանք դեկտեմբեր 27 կը գրեն Ղուկասի մահուան օրը, չենք գիտեր ինչ պարագայէ շփոթուելով, զի Որդւոց Որոտման տօնը զոր ամէնքն ալ կը յիշեն հինգշաբթի դեկտեմբեր 29-ին հանդիպած է, և Ղուկաս նախընթաց գիշերը վախճանած է։ Ղուկաս ընտրուած և օծուած էր 1780 օգոստոս 2-ին (§ 2149) որով 19 տարի և 5 ամիս պարշտօն վարած կըլլայ (ՇԱՀ. Ա. 231), կամ աւելի ճշդելով 19 տարի 4 ամիս և 26 օր։

« 2203. Էջմիածինի Շուրջը   |   2205. Ղուկաս Շինարար »
© Gratun.org