Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1101. Ընտրութիւն Եւ Նախընթաց

Յովհաննէս կաթողիկոսի մեռնելով կաթողիկոսական աթոռ նախորոշ յաջող մը չունէր։ Պահլաւունի եպիսկոպոսներուն վերջանալէն ետքը գոնէ Հեթումեանց տունին դարձած էր ընդհանուր մտադրութիւնը (1072), բայց անկէ ալ պատրաստ եպիսկոպոս չկար, եւ բացէն մէկը ընտրելու պէտքը յայտնի էր։ Շատերուն աչքը Գրիգոր Սկեռացիին վրայ էր, իբր զի ոչ միայն արժանաւոր ձիրքեր ունէր, այլ եւ Լեւոն թագաւորի խոստովանութեան հայրն, կամ ուրիշ անունով արքունեաց ծխատէրն էր, եւ գոնէ թագաւորական տունին հետ յարաբերութիւն ունէր (1096)։ Սակայն Ռուբինեանց տունը այլ եւս իր նշանակութիւնը չունէր, որչափ ալ Զապէլ առջնակը Հայոց թագուհի կը կոչուէր, սակայն իշխանութիւնը Կոստանդին խնամակալին ձեռքն էր, որ իր երկու ընկերներուն Սիրադանի եւ Յովհաննէսի մեռնելէն ետքը, միահեծան խնամակալ եւ թագաւորութեան տէր մնացեր էր, եւ անոր կամքը կիշխէր այլ եւս։ Կաթողիկոսական յաջորդութեան մէջ անոր հաճելի անձը պիտի նախադասուէր հարկաւ եւ միութեամբ ամենայն իշխանաց եւ եպիսկոպոսացն ընտրեցաւ յամենեցունց տէր Կոստանիդին (ՄԻԽ. 516), բնիկ Բարձրաբերդցի. որ Մավռիանցի ալ կը կոչուի, հաւանաբար Մավռիանի գիւղացի կամ թէ Մավռիանի վանական ըլլալուն համար հայրն ալ սոսկական անձ մը եղած էր Վահրամ անունով։ Կոստանդին ուսմամբ եւ արժանեօք կրցած էր բարձրանալ եկեղեցական ասպարէզին մէջ, եւ կը գտնուէր եպիսկոպոս Միլճոյ (ՄԻԽ. 516), բայց որովհետեւ Մլիճ վանք մըն է եւ ոչ վիճակ, Պապեռոնի եւ Բարձրաբերդի մօտերը, մենք հաւանական կը տեսնենք որ Կոստանտին միանգամայն Բարձրաբերդի ալ եպիսկոպոս էր։ Արդ Կոստանդին խնամակալ Պապեռոնեցւոց տոհմէն ու Բարձրաբերդի իշխանն ու տէրն էր, ինչ որ մեզի կառաջնորդէ երկու Կոտանդիններու յարաբերութիւնը ճշդելու եւ անոնց մտերմութիւնը հաստատելու, եւ իրարու բարեկամ եւ ձեռնտու գործակցութիւնը բացատրելու։ Վարդան կը գրէ թէ Կոստանդին ընտրուեցաւ ոչ յարենի եւ կամ ի պատւոյ, կամ ի մամոնայէ, այլ ի շնորհաց Հոգւոյն կոչեցեալ եւ յամենայն լեզուաց վկայեալ (Վար. 141), որով կուզէր ակնարկել, որ իր արժանաւորութեամբ բարձրացաւ, եւ ոչ իր ազգատոհմովը, ինչպէս իր նախորդները։ Բայց մեր դիտողութիւնը նորէն կողմնակցական պաշտպանութեան դեր մը ունեցած ըլլալը կը ցուցնէ, որ սակայն արժանաւորութեանը չի հակասէր, քանի որ ազգատոհմի առաւելութեամբ բարձրացող Պահլաւունիներն ալ անարժաններ չեղան երբեք։ Տոհմային առաւելութեան բացակայութիւնը կը թելադրէ Կոստանդինը շատ երիտասարդ չկարծել ընտրուած միջոցին, եւ թէպէտ 46 տարի աթոռին վրայ մնաց, բայց տակաւին կրնանք 35-էն 40 տարիք ընծայել իրեն 1221-ին, երբ հայրապետական աթոռ բարձրացաւ։ Որովհետեւ Կոստանդին խնամակալին պաշտպանութիւնը ենթադրելով ալ, Կոստանդին կաթողիկոսին արժանիքը նուազած չենք ըլլար, կրնանք ընդունիլ, թէ իրաւցնէ այս ընտրութեամբ եղեւ ուրախութիւն ամենեցուն յաղագս առաքինի եւ բարեբարոյ եւ խաղաղասէր մտացն, որով ամենեցուն հռչակաւոր լինէր (ՄԻԽ.517), զի վերջապէս լոկ անձնական ձիրքերով զարգացած եւ պատրաստուած անձ մը հայրապետական գահուն կը բարձրանար։

1102. Փիլիպպոսի Թագաւորելը »
© Gratun.org