Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Վրթանէս Ա. Պարթև

99. Գրիգորիսի Նահատակութիւնը

Գրիգորիսի պաշտօնավարութիւնը եւ արդիւնքը կատարելապէս արդարացուցին իր վրայ դրուած ակնկալութիւնները, եւ քրիստոնէութիւնը ամրացնելու ու եւս քան զեւս տարածելու աշխատեցաւ, իրեն հովանաւոր եւ պաշտպան ունենալով Սանատրուկ Արշակունին, որ հիւսիսակողմանց բդեշխ էր դրուած Տրդատէն, եւ Գուգարաց եւ Փայտակարանի նահանգներէն զատ, Վրաց եւ Աղուանից երկիրներուն վրայ ալ գերիշխանութիւն կը վարէր, եւ Կովկասեան բազմաճղի ցեղերուն վրայ ազդեցութիւն ունէր, հիւսիսէն մինչեւ Մազքթաց երկիրը եւ հարաւէն մինչեւ Ատրպատական։ Բոլոր այս ընդարձակութեան վրայ կը տարածուէր նաեւ Գրիգորիսի հովուական հոգածութիւնը (ԲԶՆ. 13), եւ ամենայն ինչ յաջող կ՚ընթանար մինչեւ քառասնամեայ խաղաղութեան վերջը, մինչեւ հայ բդեշխներու Շապուհի դրդմամբ ապստամբութեան մղուիլը (§ 90)։ ասոնցմէ մին եղաւ Սանատրուկ Արշակունի, բայց Գրիգորիս չէր կարող անոր խորհուրդներուն համազայնիլ եւ անոր ուղղութեան հաւանիլ, այլ հայրենասէր եւ եկեղեցեսասէր զգացմամբ, հաւատարմական պարտաւորութիւնները եւ հայրենական թագաւորութեան շահերը սկսաւ խօսիլ համարձակ։ Այն միջոցին ալ Աղձնեաց բդեշխ ապստամբ Բակուրը Վրթանէսի կեանքին կը դաւաճանէր (§ 92), Գրիգորիս ալ կը վտանգուէր ի դաւելոյ նորին Սանատրկոյ եւ այլոց ոմանց հանապազասուտ արանց Աղուանից (ԽՈՐ. 189)։ Բայց Գրիգորիս աներկիւղ կը մտնէր մինչեւ Սանատրուկի բանակը, հիւսիսային խառնիճաղանճ հրոսակին մէջ, որ հեթանոս ազգերէ հաւաքուած էր, եւ որոց Սանատրուկ կրօնապէս ալ համակերպութիւն կը ցուցնէր։ Գրիգորիս առաքելական արիութեամբ սկսաւ քրիստոնէական սկզբունքներն ալ բացատրել այդ անսանց բազմութեան։ Գլխաւորներէն ոմանք հետաքրքրուեցան Գրիգորիսի խօսքերէն, եւ ուզեցին աւելի մօտէն իմանալ անոր քարոզութեանց հոգին, բայց լսելով որ յափշտակութիւններ եւ սպանութիւններ եւ այլոցկերութիւններ քրիստոնէական կրօնքէ կ՚արգելուին, խորշելով սկսան ըսել. Զի՞ ոչ յափշտակեսցուք, զի՞ ոչ աւերեսցուք, զի՞ ոչ առցուք զայլոց, ի՞ւ կեցցուք։ Եւ ասկէ հետեւեցուցին, թէ այս խորհուրդ Հայոց թագաւորին է, զսա առ մեզ, զի այսու ուսմամբ խափանեսցէ զմեր արշաւանս (ԲԶՆ. 14), եւ անմիջապէս յախուռն որոշմամբ վճռեցին զայնսպաննել իբրեւ մատնիչ եւ լրտես։ Իրենց բարբարոսական սովորութեամբ, ամեհի եւ վայրենի ձիու պոչին կապեցին երիտասարդ հայրապետը, եւ ձին արձակեցին Վատնեան դաշտին մէջ, Կասպից ծովին եզերքը (ԲԶՆ. 15). որ է այժմեան Դերբենդի հարաւակողմը Մուսքաթ կոչուած դաշտը։ Մահուան կերպը եղած կ՚ըլլայ, ձիուն խօլական վազքէն ասդին անդին զարնուելով եւ մահացու հարուածներ ընդունելով. սակայն Խորենացին ընթադրեալ ձիովքն բացատրութիւնը (ԽՈՐ. 189), կրնայ հաւասարապէս ձիերու ոտքին տակ կոխկրտել ալ իմացուիլ։ Այս եղելութենէն ետքը տեղի ունեցաւ Սանատրուկի կամ Սանեսանի չարաչար պարտութիւնն ու սպանութիւնը, որ նկատուեցաւ իբրեւ վրէժ սրբոյն Գրիգորի (ԲԶՆ. 17)։ Գրիգորիս նահատակուած կ՚ըլլայ 337-ին կամ 338-ին. 42 տարեկան առոյգ հասակին մէջ, որ իրաւունք կու տայ պատմիչին զայն մանուկ անուանել։ Իր մարմինը թաղոեցաւ Հաբանդ գաւառի Ամարաս գիւղի եկեղեցւոյն քովը, եւ գերեզմանը անյայտ ըլլալէն ետքը կրկին յայտնուեցաւ 489-ին եւ 1858-ին, եւ այսօր ալ կը պատուուի Ամարասու Ս. Գրիգորիս վանքը, Շուշիի վիճակին մէջ։ Յիշատակը տօնելի է որդւոց եւ թոռանց օրը, ուր ազգին հինգ մեծարդիւն հայրապետները միասին կը տօնուին, մինչ արժան էր իւրաքանչիւրին զատ զատ օրեր սահմանել, ինչպէս եղած է ազգիս համար նուազ նշանակութիւն ունեցող սուրբերու համար։ Գրիգորիսի նշխարաց առաջին գիւտը յատուկ յիշատակ մըն ալ ունի տօնացոյցի մէջ, բայց այն ալ ուրիշ 12 հայ ճգնաւորներու տօնին հետ միացած է։

« 98. Գրիգորիսի Ձեռնադրութիւնը   |   100. Յակոբ Մծբնացի »
© Gratun.org