Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1102. Փիլիպպոսի Թագաւորելը

Գրեթէ երկու տարի էր որ Կիլիկիեան Հայ թագաւորութիւնը առանց թագաւորի կը մնար, եւ մակահասակ աղջկան մը թագուհիութիւնը արեւելեան ժողովուրդներու ճաշակին չէր պատասխաներ։ Վերջապէս դժուարին կացութիւն ունէր, զի երեքներէն մինակ մնացած էր, եւ հարկաւ շատեր լաւ չէին տեսներ անոր միապետ դառնալը։ Կոստանդին խնամակալ ինքն ալ զգաց այդ անպատեհութիւնները, եւ իրեն համամիտ օգնական ունենալով նորընտիր Կոստանդին կաթողիկոսը, ուզեց կացութիւնը դարմանել։ Ժողովեաց զամէն եկեղեցականքն եւ զօրքն, այսինքն զօրավանք Հայոց եւ ասաց. Պարոնայք, դուք գիտէք թէ յինչ նեղութեան գտի զաշխարհես, եւ զմէր այսինքն Լեւոնի ազգականներ, ու Աստուածով ինչու ի յայս բերի։ Կոստանդին իր գործունէութեան արդիւնաւորութիւնը կը հռչակէ որով անտերունջ երկիրը կառավարեց, ու կը յաւելու։ Մեր պարոնի դուստր կարգման եղաւ, ամէնդ թապտիրուեցեք որ մեզ պարոն բերեմք (ՍՄԲ 120)։ Ամուսնանալու տարիքին հասած ըսուող աղջիկը Զապէլն էր, 1215 ին ծնած (1088), որ հազիւ 7 տարեկան կրնար եղած ըլլալ, եւ անոր բերուելիք փեսան ալ շատ մեծ չէր կրնար ըլլալ, հետեւաբար Կոստանդին ալ պիտի չկարենար բոլորովին խնամակալութենէ քաշուիլ, թէպէտ ինքը կը յայտարարէր թէ, ես ուզեմ որ իմ տան եւ իմ որդւոցն անդորրութիւն առնեմ (ՍՄԲ.121)։ Երբոր Կոստանդիններ այդ առաջակը կը բերէին, հարկաւ փեսայացուին մասին պատարաստութիւններ ունէին, սակայն խորհրդակցութեան հրաւիրեալներ թապտիւրուեցին շատ օրեր, եւ համամիտ գտնուեցան որ քան ի յայ տեղւոց բերեն պարոն, ինչ որ կը յայտնէ թէ փոխադարձ նախանձը չներեց Հայ իշխանի մը անունին վրայ համաձայնիլ եւ անշուշտ Կոստանդին այդ ատենէն կը փափաքէր իր զաւակներէն մէկը բարձրացնել Հայոց թագաւորութեան։ Խորհրդակցութիւնը եւ վերջացաւ եւ Զապէլի փեսայութեան ընտրուեցաւ Անտիոքի դուքս Բոյեմոնդոսի երկրորդ որդին Փիլիպպոսը, իբր 18 տարեկան երիտասարդ մը։ Բոյեմոնդոսը նոյն ինքն Տրտիպոլիսեցին էր, Լեւոնի հակառակորդը եւ Ռուբէնի մրցակիցը, որ վերջապէս տիրացած էր Անտիոքի (1096), եւ զարմանալի պիտի երեւէր նոյնին որդին Հայոց թագաւորութեան կոչելնին, եթէ չգիտէինք, թէ Հայեր այս կերպով Լեւոնի հին գաղափարը կը շօշափէին, Կիլիկիոյ եւ Անտիոքի իշխանութիւնները միացնելով կամ մօտեցնելով իրենց դիրքը ամրացնել, եւ կըսէին ալ թէ Անտիոք ի մօտս է, եւ լաւ կարէ օգնել մեզ ի մեր ամէն կարիքն։ Բանակցութիւնները աւարտեցան, եւ ամուսնութիւն տեղի ունեցաւ 1222-ին (ՍՄԲ.121)։ Փիլիպպոս հռոմէադաւան լատին էր, բայց Հայեր չուզեցին իրենց գահին վրայ օտարադաւան մը ունենալ. եւ բերին պայման (ՍՄԲ.154), որ Փիլիպպոս հայենակ կենայր, ու զեկեղեցին ու զսեղանն հայենակ տանէր, որ է ըսել հայադաւանութիւնը ընդունէր, եւ զամէն մարդ յիւր իրաւունքն պահէր (ՍՄԲ. 121), որով կակնարկուի Հայերը չզրկել եւ Լատիններ առջեւ չքաշել։ Ամուսնութենէ ետքն ալ Կոստանդինի խնամակալութիւնը անմիջապէս դադրած պիտի չըլլայ, եւ ոչ ալ Փիլիպպոս նոյնհետայն աղիկամի գործեր կատարած պիտի ըլլայ, որովհետեւ անտեղի գործեր սկսան երբ մեծացաւ եւ եղեւ քսան տարւո (ՍՄԲ.121), որով չափահասութեան տարիքը հասնելէն ետքը աղիկամի գործերու սկսած ըլլալը կը հաստատուի։

« 1101. Ընտրութիւն Եւ Նախընթաց   |   1103. Թաթարներ Եւ Վկաներ »
© Gratun.org