Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1104. Փիլիպպոս Գահազուրկ

Արեւմտեան գաւառներ տակաւին Թաթարներու արշաւանքէն ազատ էին, բայց հանդարտ չէր իրենց ներքին վիճակը։ Փիլիպպոս Բոյեմոնդոսի զաւակն էր, եւ շատ դիւրահաւան միտք մը եղած էր անոր ձեռքով Հայոց շահերը պաշտպանել։ Հազիւ թէ Փիլիպպոս քսան տարեկան կըլլար, եւ իրաւունք կը զգար ինքն իրեն պետական գործերը վարել, շուտով դուրս կու տար իր ներքին դիտումը, զի ատելի էր նմա ազգս Հայոց, եւ երդմնազանց եդեալ ի յեդեալ ուխտէն՝ որ էր հայադաւան եւ հայասէր լինել (ՎԱՐ. 141), լատին եւ հռոմէադաւան սովորութիւնները կը պահէր, եւ Հայ իշխանները ծաղր առնէր (ՍԱՄ. 148) լատինամիտ երգիծանօք, եւ իւր հօրն թապտրով, կուզէր որ ձգէր զՀայոց զամէն իշխանքն, եւ յիւրոցն դնէր (ՍՄԲ. 121)։ Նոյն իսկ Լեւոնէ մնացած զպատուական թագն (ՎԱՐ. 141) եւ զպաղատն արքունական, զոր յերեւելի աւուրս կանգնէին, եւ զոր յարմար է մեծ հանդէսներու օրով գործածուելիք արքունական վրան իմանալ, եւ այլ գանձս ոսկւոյ եւ արծաթոյ (ԿԻՐ. 141), առաքէր ի տուն հօր իւրոյ Անտիօք քաղաքը։ Այդ կերպով կը յառաջէր այնչափ, որ Հայ իշխաններ չկարացին ժուժել իւրեան (ՍՄԲ. 121), եւ երբոր իմացան որ գողոնին ետեւէն ինքն ալ գնայր յԱնտաք, եւ ունէր ընդ իւր եւ զԶապէլ թագուհին, ետեւէն հասան եւ ըմբռնեցին զթագաւորն Ֆիլիպ յայնկոյս գետոյն Ջահանայ, որ է ըսել Համտուն գաւառին մէջ, եւ անմիջապէս կապեալ զնա եդին ի զընտան (ՍԱՄ. 149), նոյնիսկ ի Թիլն Համտոյն, եւ յաթոռոյն ձգեցին (ՍՄԲ. 121)։ Ըստ այս թագաւորական գահը նորէն դատարկ հռչակուեցաւ, եւ նորոգուեցաւ Կոստանդինի խնամակալական պաշտօնը, Զապէլ թագուհին անունին ներքեւ, որ դեռ ութը տարեկան էր։ Ֆիլիպի բանտարկութեան պայմանաժամ նշանակուեցաւ մինչեւ բերցէ զթագն եւ զգանձն զոր տարաւ, եւ կը յուսացուէր որ հայրը առածները դարձնէր որդւոյն ազատութեան համար, սակայն նա ոչ ետ եւ ոչ զմին, այլ եւ ոչ օգնել կարաց որդւոյ իւրում, ուստի խնամակալն եւ իշխաններ թողին զնա անդ Թիլի բանտին մէջ, մինչեւ ի նմին մեռաւ (ՎԱՐ. 94)։ Ճշդուած չէ թէ որչափ ապրեցաւ Փիլիպպոս բանտին մէջ, սակայն դիտելով որ Կոստանդինի խնամակալութիւնը երեք տարի շարունակեց, եւ միայն 1226-ին սկսան խորհիլ Զապէլի երկրորդ ամուսնութեան մասին, յարմարագոյն կըլլայ ըսել, թէ երկու տարի եւ աւելի ալ մնացած ըլլայ նա Թիլի զընտանին մէջ, եւ բանտարկութեան մէջ մեռած, քանի որ հայրը նախադասեց Հայոց արքունիքին թագն ու գանձերը իւրացնել, քան թէ որդւոյն կեանքը ազատել։ Բնական էր որ Փիլիպպոսի ընթացքը Հայերը զայրացնէր Լատիններուն դէմ հետեւաբար կրկին նորոգեցին Լեւոնի օրով Լատիններուն դէմ բացուած հալածանքը (1090), ամէնքը Կիլիկիայէ հեռացուցին, նոյնիսկ վտարեցին Տարսոնի եւ Մամեստիոյ լատին եպիսկոպոսները, որոնք Լեւոնի օրէն դրուած էին։ Ասոնց դարձին համար Հոնորիոս Գ. պապը, ուղղակի Կոստանդին կաթողիկոսին դիմեց, եւ 1223 դեկտեմբեր 17 թուակիր գրութեամբ Երուսաղէմի լատին պատրիարքին ալ գրեց, նոյն նպատակին համար աշխատելու (ՍԻՍ. 528)։

« 1103. Թաթարներ Եւ Վկաներ   |   1105. Հեթումի Թագաւորելը »
© Gratun.org