Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1105. Հեթումի Թագաւորելը

Փիլիպպոսի գահընկէցութենէն ետքը Հայոց նոր թագաւոր մը տալու կերպը՝ Զապէլի նոր ամուսին մը տալն էր, որով հարկ եղաւ սպասել մինչեւ որ անուանական թագուհին այրիանար, ինչ որ վերջապէս տեղի ունեցաւ Փիլիպպոսի մեռնելով բանտարգելութեան հետեւանքով, եթէ չուզենք անուղղակի միջոցներու կիրառութիւն ենթադրել, ինչ որ այն դարերուն մէջ սովորական միջոց մըն էր։ Կոստանդին որ թագաւորութիւնը իր ձեռքն առած էր, կուզէր զայն իր տոհմին պահել, բայց քանի որ Զապէլ թագաւորութեան տէր հռչակուած էր, հնար չէր որ իրեն թագաւոր հռչակուելուն կերպը գտնէր, ուստի պարտաւորուեցաւ այդ անունը իր զաւակներուն մէկուն վրայ անցընել։ Ռուբինեանց շառաւիղներէն արական սերունդին Ռուբէն-Ռեմունդով վերջանալէն ետքը (1097), ինքն Կոստանդին մերձաւոր ժառանգ կրնար սեպուիլ Լեւոնին մօրերբօրորդին ըլլալով (1096)։ Կոստանդին խնամակալ պատեհը հասած կարծեց իր միտքը իրագործելու, եւ նախապէս հաւանեցոյց զկաթողիկոսն, որ հարկաւ պիտի օգնէր բարեկամին, որ իր բարձրանալուն օգնած էր, եւ երկուքը իրարու մտերիմ էին։ Երկու Կոստանդիններ հաւանեցուցին զայլս ոմանս ի մեծամեծոցն (ԿԻՐ. 95), որոնք փորձով տեսած էին օտարազգիի երեսէն յառաջ եկած վատ հետեւանքները։ Կոստանդինի զաւակները բազմաթիւ էին, բայց ընտրութիւնը պզտիկին վրայ կայացաւ, հաւանբար Զապէլի հետ տարիքի համաձայնութիւնն ալ նկատի առնելով։ Այսպէս Զապէլի փեսացու եւ Հայոց թագաւորացու հռչակուեցաւ Հեթում, հազիւ երկու տարի հարսնցուէն մեծ, որ 11 տարեկան եղած էր, եւ անոր հետ վեցերորդ աստիճանի ազգակից։ Հեթում նկարագրուած է իբրեւ մեծահոգի եւ հանճարեղ պատանեակ, անձնեայ եւ թիկնեղ, եւ գեղեցկադիտակ երիտասարդ (ՎԱՐ. 141), մանուկ տիօք, բայց առոյգ մարմնով եւ գեղեցիկ տեսանելով (ԿԻՐ. 95)։ Պսակադրութեան եւ թագադրութեան կրկնակ հանդէները փառաւորապէս կատարուեցան Տարսոնի մէջ, ուր ժողովեցան տէր Կոստանդին կաթողիկոս եւ եպիսկոպոսք եւ իշխանք, 1226 թուականին (ՍՄԲ. 121), Հոգեգալստեան տօնին (ՍԻՍ. 528), որ այն տարի կիյնար յունիս 7-ին։ Կոստանդին կաթողիկոս անձամբ հանդիսագիր եղաւ բարեգուշակ արարողութեան, որ եղեւ ուրախութիւն Հայոց (ՍՄԲ. 121), զի վերջապէս թագաւորական ազգատոհմին կանոնաւոր ձեւ մը կը տրուէր, այն ալ ազգային շրջանակի մէջ, եւ պահելով միշտ կոստանդին խնամակալին պետական գործունէութիւնը, որ երբ խնամակալ ըլլալէ կը դադրէր, թագաւորահայր կը դառնար, եւ իր որդւոյն ու հարսին հովանաւորն ու առաջնորդը կը մնար։ Իսկ հանդէսին Տարսոնի եւ ոչ Սիսի մէջ կատարուիլը, հետեւանք պիտի ըլլայ համախմբութեանց յարմարագոյն կեդրոն մը ըլլալուն, թող որ, եթէ ոչ պաշտօնական գոնէ բարոյական եւ նախնական մայրաքաղաք էր Տարսոն՝ Կիլիկիայի համար։

« 1104. Փիլիպպոս Գահազուրկ   |   1106. Առաջին Ջանքեր »
© Gratun.org