Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1106. Առաջին Ջանքեր

Հեթումի թագաւորութեամբը նոր դիրք մը կը ստեղծուէր Սիսի արքունիքին մէջ, ուր յանկարծ բայմաթիւ արքայազննումներ երեւան կու գային, որոնք իրենց աստիճաննին համեմատ դիրքեր ալ պիտի ունենային։ Կոստանդինի զաւակներէն Սմբատ սպարապետ անուանուեցաւ, Գունտստապլ պատուանունով որ է նոյն ինքն Սմբատ պատմիչը. Բարսեղ՝ որ եկեղեցականութեան մտած էր, Դրազարկի առաջնորդ եւ Սիսի արքեպիսկոպոս եղաւ. Լեւոն՝ իշխանաց իշխան կամ մարաջախտ պատուանունով արքունեաց հազարապետ նշանակուեցաւ եւ Օշին՝ պայլ պատուանունով Կոռիկոսի իշխան եւ տէր եղաւ։ Ուրիշ աւելի պզտիկ զաւակներ ալ ունեցած է Կոստանդին, որոնց ժամանակին պատշաճաւոր պաշտօններ ունեցան։ Իսկ ինքն Կոստանդին իբրեւ թագաւորահայր, զամենայն հոգս արքայութեան յանձն առեալ իմաստնաբար կարգաւորէր, եւ ընդհանուր համաձայնութիւն հաստատելու կաշխատէր, զկէսն հնազանդէր սիրով, եւ եթէ սիրով համաձայնութեան չեկողներ ըլլային՝ զոչ հնազանդսն բառնայր ի միջոյ, զոմանս փախստական առնելով, եւ զայլս մահուամբ (ԿԻՐ. 95), որով ի հարկին խստութիւնն ալ ձեռք առնելէ չէր քաշուեր։ Եկեղեցական դասակարգին համակրութիւնն ալ շահելու համար, զամենայն վանօրայս երկրին անհոգ առնէր յամենայն մարմնական պիտոյից, եւ ինքն տայր նոցա զմարմնաւոր պէտս նոցա, որպէսզի նոքա միայն աղօթից եւ պաշտաման պարապեսցին (ԿԻՐ. 95), զանց չընելով հարկաւ ուսումնական աշխատութիւնները, որոնք այդ միջոցին ալ ծաղկեալ վիճակ ունեցան, ինչպէս ունէին նախորդ կաթողիկոսներուն օրով։ Կոստանդին թագաւորահօր օրով Կիլիկիոյ հայաբնակութիւնն ալ երթալով շատցաւ, եւ լցաւ երկիրն բազմութեամբ մարդկան՝ անարուեստից եւ արուեստից եւ արուեստաւորաց, որոնք Հայաստանի ներքին գաւառներէն դէպ Արեւմուտք խուժեցին, փախուցեալք յաւերմանէ Թաթարին (ԿԻՐ. 95)։ Աշխատեցաւ սիրալիր յարաբերութիւններ հաստատել Իկոնիոնի դրացի սուլտանին հետ, որ այն ատեն Ալլաէտտին Քէյքոպատն էր, 1219-ին գահ բարձրացած։ Հայոց թագաւորութեան նախահաստատ ձեւին համեմատ (1055), նոր թագաւորը պէտք էր յարգանքները ընծայէր հռոմէական գերիշխանութեան, եւ Կոստանդին զանց չըրաւ զայն կատարել, եւ եդին մեծ սէր ընդ Հռոմայ պապն եւ ընդ Ալամանց օնբրունն (ՍՄԲ. 121)։ Կը յիշուի գիր մըն ալ 1226 յուլիս 29-ին գրուած, որով Հոնորիոս Գ կրկին կը դառնայ լատին եպիսկոպոսներու վտարման վրայ եւ անոնց տեղերնին դառնալը կը խնդրէ Կոստանդին թագաւորահօրէն (ՍԻՍ. 553)։ Մէկ խօսքով Կոստանդին թագաւորահայր մանուկ թագաւորին առաջնորդելով, Կիլիկիոյ մէջ բարեկեցիկ եւ խաղաղական կացութիւն մը կը ջանար հաստատել, եւ գոհացուցիչ կերպով ալ կը յաջողէր։

« 1105. Հեթումի Թագաւորելը   |   1107. Զապէլի Ընթացքը »
© Gratun.org