Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1107. Զապէլի Ընթացքը

Ընտանեկան միջադէպ մը՝ պահ մը խանգարեց միտքերու հանդարտութիւնը, եւ զբաղեցուց Կոստանդին թագաւորահայրն ալ։ Զապէր արդէն 12 տարեկան եղած, բայց տարիքին պահանջէն աւելի ընտանեկան եւ քաղաքական գործերու փորձառու դարձած, սկսաւ դժգոհութիւն յայտնել Հեթումի կենակցութենէն։ Ըսենք որ նախնական զգացումով ու սրտով յարում մը կապած էր Փիլիպպոսին, ըսենք որ խռոված էր բռնի կերպով անկէ բաժնուելէն, կամ թէ վշտացած էր անոր տառապագին վախճանին վրայ, ըսենք ալ թէ պատմիչին ակնարկածին համեմատ մայր նորա ֆրանկ էր ազգաւ (ԿԻՐ. 95), կամ թէ Սեպիլ Լուսինեան (1088) Լատինաց հակամէտ եւ Հայերուն հակակիր զգացումներ կը թելադրէր իր աղջկան՝ քանի որ Լատիններուն շահերը վնասուած կը տեսնէր, վերջապէս ինչ ալ ըլլայ պատճառը, Զապէլ եղանակը գտաւ եւ յանկարծ արքունիքը թողլով, ու մայրը տեսնելու պատրուակով Իսաւարիոյ Սելեւկիա քաղաքը գնաց, ուր կը գտնուէր Սիպիլ այն միջոցին, իսկ Սելեւկիա՝ Հիւրընկալ լատին ասպետներուն իշխանութեան ներքեւ կը գտնուէր։ Սմբատ ալ Զապէլի հեռանալուն պատճառը կը հասկըցնէ ըսելով, թէ շարժեցաւ դիւական բարկութիւն ի թագուհին Զապէլ, եւ Խռովեցաւ ընդ թագաւորն եւ ընդ ամէն Հայք (ԿԻՐ. 121)։ Կիրակոս եղելութիւնը շփոթ կերպով մը կը յիշէ, թէ թագուհին ոչ հաւանէր լինել կին մանկան Հեթումի (ԿԻՐ. 95), ուսկից ոմանք հետեւցուցին իբր թէ Զապէլի ամուսնութենէ առաջ տեղի ունեցած ըլլայ Սելեւկիա փախչիլը (ՉԱՄ. Գ. 194) սակայն Սմբատ, որ Զապէլի տագրն ալ է, շատ յստակ կերպով կը շեշտէ ամուսնութենէ ետքը հեռացած ըլլալը։ Խաղաղական բանակցութիւններ արդիւնք չունեցան, մայրը չուզեց աղջիկը զրկել, ասպետներ ալ չքմեղանքներ յառաջ բերին թէ չեն կրնար բռնադատել եւ իրենց ապաստանած մէկը իր կամքին հակառակ յանձնել։ Պարոն Կոստանդին պարտաւորուեցաւ բռնի միջոցներու դիմել, ժողովեց հեծեալ եւ գնաց իջաւ առաջի Սելեւկիոյ։ Ասպետներ, որ բերդը Լեւոնէն պարգեւ ստացած էին, եւ զայն պահպանելու համար կու վախէին ի յԱլատին սուլտանէն, եւ Հայոց պաշտպանութեան պէտք ունէին, թէ՛ Զապէլը յանձնած եւ թէ՛ Հայոց ընդդիմացած չըլլալու համար, առաջարկեցին որ իրենք բերդէն ելնեն, եւ Կոստանդին ինքն մտնէ ու առնէ զբերդն ու զինքն, եւ իրօք ալ Հայեր այս կերպով առին զՍելեւկիա եւ զթագուհին (ՍՄԲ. 122)։ Բայց երբ Հայեր մեկնեցան, Հիւրընկալ ասպետներ նորէն իրենց բերդը մտան եւ իբր թէ այս կերպով ապաստանի իրաւունքը ոտնակոխ ըրած չեղան։ Չենք գիտեր թէ Կոստանդին կաթողիկոս ինչ դեր վարեց Զապէլի հանդէպ, որ եկեղեցականապէս ամուսնութեան, եւ քաղաքականապէս թագաւորութեան համար վտանգաւոր միջադէպ մը կը ստեղծէր։ Կը սիրենք ենթադրել որ իր հայրական եւ հայրապետական խրատները ազդեցին վերջապէս Զապէլի վրայ, որ այսուհետեւ օրինակելի ամուսնոյ տիպար մը եղաւ, եւ ընտանեկան երջանկութեան հեղինակ եղաւ Հայոց արքունիքին, եւ հետզհետէ երեք մանչ, Լեւոն եւ Թորոս եւ Ռուբէն, եւ հինգ աղջիկ՝ Իզապէլ, Մարիամ, Ռիթա, Սիպիլ եւ Ֆիմի, զաւակներ տուաւ Հեթումի (ՎԱՀ 219), որոնց առաջինը, թագաժառանգ Լեւոնը, ծնաւ 1236-ին, Զապէլի 20 տարեկան ըլլալէն ետքը։

« 1106. Առաջին Ջանքեր   |   1108. Զապէլի Նկարագիրը »
© Gratun.org