Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1109. Լամբրոնացւոց Խլրտումը

Հեթումի թագաւորութեան եւ Կոստանդինի կաթողիկոսութեան առաջին ժամանակները ընդհանրապէս խաղաղութեան միջոց մը կրնան նկատուիլ, հետեւանք այն հաշտաբար յարաբերութեանց զորս Կոստանդին թագաւորահայր ջանաց հաստատել բոլոր պետութեանց հետ։ Մինչեւ իսկ ոմանք Պաղտատի ամիրապետ Տահերի կամ Թահիրի հետ դաշնադրութեան՝ եւ Հեթումի ամիրապետին երթալուն խօսքը կըսէն (ՍԻՍ 553), սակայն ոչ պատմական պարագաներ այդ յարաբերութիւնը կարդարացնեն, եւ ոչ Հեթում 1226 թուականին այդպիսի ծանր եւ հեռաւոր գորնն ու տարիքն ունէր։ Հանդարտութիւնը կը նպաստէր ներքին գործերու զարկ տալ, ինչպէս էին Սիսի Ս. Սոփիա եկեղեցւոյն շինութիւնը, Սիսի եւ Տարսոնի պարիսպներուն նորոգութիւնը, առեւտրական յարաբերութեանց զարգացումը, Եւրոպացւոց՝ եւ յատկապէս Գենուացւոց եւ Վենետկեցւոց հետ վաճառականական դաշնդրութիւնները եւ յատուկ շնորհումները, եւ ասպետական կարգերուն նպաստաւոր բարեկամութիւնը ու մասնաւոր պարգեւները։ Եթէ քիչ մը շփոթութիւններ ծագեցան, անոնք ալ տեղի ունեցան՝ Լամբրոնի իշխան Կոստանդինի երեսէն, որ Հեթում-Հեղիի որդին էր եւ թագաւորահօր աներձագը։ Թագաւորահայրը ուզած էր իր դիրքը զօրացնել, եւ որպէսզի յաջողի Լամբրոնացին ալ թիկունս օգնականութեան իր առնել, տուած էր անոր զԼամբրոնն, զսեփականն իւրեանց, զոր Լեւոն թագաւոր գրաւած էր, եւ նորէն չվերադարձնելը պայմանադրած (1069)։ Այլեւ իր աներձագին գերագոյն պատիւ մըն ալ շնորհած էր, ընելով զայն թագադիր որդւոյ իւրոյ Հեթումի։ Բայց կարծես թէ ըմբոստութիւնը ժառանգական էր Լամբրոնացւոց տոհմին, եւ այդչափ բարիքներէն ետքն ալ Կոստանդին Լամբրոնացին ըստ հայրենի սովորութեանց իւրեանց, ինչպէս յատկապէս կը շեշտէ պատմիչը, ապստամբեաց ի քուէրորդւոյ իւրոյ յարքայէ Հեթմոյ. եւ Հայոց թագաւորութեան դէմ ձեռն ետ ի սուլտանն Հոռոմոց կամ Իկոնիոնի։ Բնական էր որ ցորչափ կայր նա ապստամբ (ԿԻՐ 157), թագաւորն ու թագաւորահայրը չկարենային սէր եւ խանդաղատանք ցուցնել անոր, իսկ սա իբր անիրաւեալ մինչեւ պապին բողոքներ կը սկսէր բարձրացնել, որով Գրիգոր Թ, որ 1227-ին Հոնորիոս Գ-ի յաջորդած էր, 1227 յունուար 19-ին, Հայոց թագաւորին եւ անոր հօրը գրելով կը յանձնարարէր Կոստանդին Լամբրոնացին չնեղել, որ ինքզինքը ըստ ամենայն Հռոմի հնազանդ կը ձեւածնէր (ՍԻՍ 554)։

« 1108. Զապէլի Նկարագիրը   |   1110. Աթոռական Խնդիր »
© Gratun.org