Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1112. Բելլովակեցիի Գրածները

Այստեղ իբր հետաքրքրական ինչ կուզենք յառաջ բերել ինչ որ Վինկենտիոս Բելլովակեցին գրած է Հայոց եկեղեցւոյն վարդապետութեանց վրայ։ Բելլովակիա (Beauvais) Գաղղիոյ քաղաքներէն է, եւ Վինկենտիոս՝ ԺԳ դարու Լատին մատենագիրներէն է, որ Հայելի մեծ անունով, եւ Հայելի բնական Հայելի վարդապետական, Հայելի բարոյական եւ Հայելի պատմական բաժիններով աշխատութիւն մըն ալ ունի, ուր հաւաքած է իր դարուն տեղեկութիւնները։ Առանց ուզելու Բելլովակեցիին գրական արժէքը քննել, Հայերուն վրայ գրացները բաւական են ցուցնել, թէ ինչպէս անհիմն եւ խառնակ զրոյցներու վրայ հիմնուած են իրեն տուած տեղեկութիւնները։ Բելլովակեցին կարծիքով թէպէտ Հայեր բաւական մոլորութիւններ ուղղած են Նիկոն Պոնտացի քարոզութեամբ (817), եւ պապերու խրատիչ նամակներով, բայց տակաւին շատ մոլորութիւններ ունին, եւ այս պատճառով հանապազ եւ յիւրաքանչիւր ժամանակի խրատեցան յԱստուծոյ զանազան չարչարանօք (ԿԱԼ 370)։ Ապա Հայերուն կարծեցեալ մոլորութիւնները համրելով կը յիշէ, թէ Աւագ շաբաթ երեկոյին հաւկիթ եւ պանիր կուտեն, թէ Զատիկէն ետքը մինչեւ Պենտեկոստէ եղող ուրբաթները միս կուտեն, թէ Ծնունդի օրը չեն գիտեր, թէ սրբոց տօներ չեն ըներ, թէ առաքելոց պահքերը չեն բռներ, թէ եղանակաց պահքեր չունին, թէ մեծ պահքին մէջ չեն պատարագեր, թէ Սուրբ Արեան անունով՝ խիստ եւ ծոմաջան շաբաթապահք մը ունին՝ որով Առաջաւորին կակնարկէ, թէ պահք օրեր ձէթ ու ձուկ ուտելը ու գինի խմելը պոռնկութենէ ծանր մեղք կըմբռնեն, թէ երկամսեայ տղայոց հաղորդ կու տան, թէ բաժակին ջուր չեն խառներ, թէ կենդանիներու մէջէն պիղծեր կը զատեն, թէ ապաըեղէն եւ փայտեղէն սկիհ կը գործածեն, թէ առանց քահանայական զգեստի կամ լոկ ուրարով կը պատարագեն, թէ շաբաթ ու կիրակի՝ սրբոց տօն չեն տօներ, թէ հանդերձեալին մէջ մաքրարանի վարդապետութիւնը չեն ընդունիր, թէ եպիսկոպոսներ պառնկութեան պատճառով ամուսնալուծում կը վճռեն, թէ եկեղեցականներ արբեցութեան ու վաշխառութեան ու սիմոնականութեան ու հմայողութեան կը հետեւին, թէ այրի երէցկինը կրկին չեն ամուսնացեր, եւ թէ երկու բնութեանց վարդապետութիւնը չեն ընդունիր (ԿԱԼ 372)։ Բելլովակեցիին յառաջ բերած խառնուրդը, զտելու եւ բացատրելու իսկ պէտք չենք տեսնար, զի ոմանք սխալ տեղեկութիւններ են, ուրիշներ թիւրիմաց մեկնութիւններ, եւ շատեր լատինամոլ միտքի արտադրութիւն, որ մոլորութիւն կը կարծէ ամէն ծէս ու սովորութիւն որ լատինականին համաձայն չէ։ Սակայն պէտք չէ այդ խառնակ ծանօթութեանց վրայ զարմանալ, քանի որ միւս կողմէն կը տեսնենք, որ Լեւոն թագաւորը տակաւին կենդանի կը կարծէ 1239-ին (ԿԱԼ 377), եւ մինչեւ 1242 կը յետաձգէ անոր մահը (ԿԱԼ 376), եւ Լեւոն Հայոց իշխանութեան յափշտակիչ կը նկարագրէ, եւ թագաւորութեան սկզբնաւորութիւնը 1242-ին կը դնէ (ԿԱԼ 377), եւ Կոստանդին թագաւորահայրը՝ 72 Հայ իշխաններ մեռցնելով իր որդին Լեւոնի աղջկան ամուսնացուցած կըսէ (ԿԱԼ 378)։ Երբոր արտաքին եղելութիւններն ալ այդպէս կը ծամածռէ, պէտք չէ շատ տեսնալ՝ ինչ որ Հայերուն կարծեցեալ մոլորութեանց մասին կը գրէ։

« 1111. Յոյներու Հետ   |   1113. Թաթարական Արշաւանքներ »
© Gratun.org