Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Սահակ Ա. Պարթև

217. Թէոդորոս Մոպսուեստացի

Սահակի գործունէութիւնը լոկ Եփեսոսեան կանոններուն ջատագովութեամբ չվերջացաւ, նա մտադրութիւն դարձուց եւս Նեստորականներուն նոր հնարքներուն վրայ։ Եփեսոսի ժողովը միայն Նեստորի վրայ էր խօսած եւ անոր գրուածները դատապարտած, եւ Նեստորականք իրենց պաշտպանութեան համար առջեւ կը բերէին Թէոդորոս Մոպսուեստացւոյն գրուածները, որոնց հետեւած էր Նեստոր, անկէ առաջ ալ Դիոդորոս Տարսոնացւոյն գիրքերուն մէջ երեւցած էին նեստորական վարդապետութեան սերմերը, թէպէտեւ Դիոդորոս Բարսեղի եւ Ոսկեբերանի վարդապետն էր եղած, եւ օրհնութեամբ վախճանած էր 390-ին։ Բայց աւելի Թէոդորոսի գրուածներն էին որոնք Նեստորականաց ձեռքը իրենց պաշտպանութեան կը ծառայէին, որովհետեւ Եփեսոսի ժողովը անոնց դէմ վճիռ մը չէր արձակած։ Սահակի տեսութենէն վրիպած չէին այդ հնարիմաց ջատագովութիւնները, եւ անոնց մասին ալ զգուշաւորութիւններ ձեռք առած էր։ Միւս կողմէն Եփեսոսեան դաւանութեան գլխաւոր պաշտպաններ, Կիւրեղ Աղեքսանդրիոյ, Պրոկղոս Կոստանդնուպոլսոյ եւ Ակակիոս Մելիտինոյ հայրապետներ, լսելով թէ Նեստորականք առեալ զգիրսն Թէոդորոսի Մամուեստացւոյ, կամ Մոպսուեստացւոյ, զվարդապետին Նեստորի եւ զաշակերտին Դիոդորի, եւ ոչ Թէոդորի, գնացին յաշխարհն Հայոց (ԽՈՐ. 260), հարկ սեպեցին զգուշացնելու թուղթեր գրել Սահակի եւ Մեսրոպի։ Պրոկղի (ԹՂԹ. 1) եւ Ակակի (ԹՂԹ. 14) թուղթերուն պատճէններ ունինք, իսկ Կիւրեղինը ոչ։ Այս թուղթերուն գրութիւնը պէտք է 435-ին, գոնէ 434-ին վերջերը թողուլ, վասնզի սոյն տարւոյ կէսին միայն Պրոկղ յաջորդեց Մաքսիմիանոսի։ Սահակ եւ Մեսրոպ պարտուպատշաճ կերպով պատասխանեցին Պրոկղի, ընդարձակ բացատրելով իրենց դաւանութիւնը (ԹՂԹ. 9), եւ միանգամայն յայտնելով թէ իրենց կողմերը ազատ են Նեստորական մոլորութենէ, եւ թէ ի շնորհացն Աստուծոյ այնպիսի ինչ աստ չեւ է հասեալ, եւ եթէ երեւան գայ ի հարկէ ջան լիցի մեզ խլել զխոչն (ԹՂԹ. 13)։ Նոյն յայտարարութիւնը կրկնեցին Ակակի ալ (ԹՂԹ. 18)։ Հայոց հայրապետին այդ յայտարարութիւնները մեծապէս գնահատուեցան մանաւանդ Պրոկղի կողմէն, եւ իբր կարեւոր մի վկայութիւն նկատուեցաւ ու պահուեցաւ Հայոց եկեղեցւոյն հեղինակութիւնը, այնպէս որ 553-ին գումարուած Կոստանդնուպոլսոյ ժողովին մէջ, ուր Երեք Գլուխները դատապարտուեցան, Հայոց թուղթն ալ իբր ուղղափառութեան փաստ հանդիսապէս կարդացուեցաւ Կիւրեղ Աղեքսանդրացիի թուղթէն անմիջապէս ետքը։ Օձնեցին կ՚ըսէ թէ այս առթիւ Աշտիշատի մէջ ազգային ժողով մըն ալ գումարուած է Սահակի նախագահութեամբ (ԹՂԹ. 220), սակայն ժամանակակիցներու մօտ այսպիսի յիշատակութիւն յայտնի չենք գտներ, եւ կ՚երեւի թէ Օձնեցին պէտք տեսած է երեք սուրբ ժողովներուն մէյմէկ ազգային ժողով կցել։ Որովհետեւ առաջին ազգային ժողովը կը դնէ յորժամ եկն Ռստակէս ի Նիկիոյ, եւ երկրորդը յորժամ Ներսէս դարձաւ ի Կոստանդնուպոլսի ժողովոյն, եւ երրորդը յորժամ հասին թուղթքն ի Կիւրղէ եւ ի Պրոկղէ որ յԵփեսոս (ԹՂԹ. 220)։ Բայց, ինչպէս ցուցուցինք, Ներսէս Կոստանդնուպոլսոյ ժողովին չգտնուեցաւ (§ 136), Պրոկղ ալ Եփեսոսի ժողովէն տարիներ ետքը պատրիարք եղաւ։ Բայց եթէ պաշտօնապէս ազգային ժողով մը չգումարուեցաւ, եւ թերեւս Սահակ չկարենար ալ այսպիսի համախմբութիւն մը կատարել, պետական կաթողիկոսութիւնը Շմուէլի ձեռքն ըլլալով, հարկաւ իրեն աշակերտներէն շատերուն հետ խորհրդակցութիւններ ունեցաւ եւ զգուշանալու հրահանգներ ղրկեց ամէն կողմ։

« 216. Եփեսոսի Կանոնները   |   218. Աստուածաշունչի Վերաքննութիւնը »
© Gratun.org