Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Սահակ Ա. Պարթև

219. Աղեքսանդրիա Գացողները

Խորենացւոյ պատմութենէն առջեւ բերած կտորնիս այն իմաստը կու տայ, թէ Բիւզանդիա ղրկուած վեց աշակերտներուն դառնալէն ետքը, նոր խումբ մըն ալ ղրկուեցաւ Աղեքսանդրիա, եւսքանզեւս կատարելագործուելու համար։ Եղելութեանց ընթացքը բոլորովին անհավանական չի ցուցնէր այդ առաքումը, ոչ թէ յունարէնի կատարելագործմամբ Ս. Գրոց անթերի թարգմանութիւնը կատարելու դիտմամբ, ինչպէս պատմիչը կը փափաքի ցուցնել, այլ քրիստոնէական վարդապետութեան եւ եկեղեցական աւանդութեան զուտ եւ կատարելապէս ուղղափառ ուսումը ստանալու համար (§ 46)։ Անդստին առաջին ժամանակներէ Աղեքսանդր, Աթանաս եւ Թէոփիլէ Աղեքսանդրիոյ հայրապետներ մեծ անուն շահած էին հերետիկոսութեանց դէմ զօրաւոր պայքարներ մղելով, վերջին ատեններ ալ Կիւրեղ հայրապետին Նեստորի վրայտարած յաղթանակը աւելի եւս բարձրացուց Աղեքսանդրիոյ աթոռին եւ ճեմարանին համբաւը, եւ շատ հաւանական կը տեսնուի, որ քանի մը աշակերտներ ալ այն կողմ յղելու գաղափարը ծագած ըլլայ։ Սակայն Խորենացիի պատմութիւնը այդ կողմը չի շօշափէր, գացողներու անունը չի տար, զմեզ մը ունի անորոշ, ի վարդապետսն եւ յինքն ակնարկ մը կը նետէ, առանց ով ըլլալը իմացնելու, բոլորովին ուռուցիկ, եւ գրեթէ իմաստասիրական ոչ մը կ՚առնէ տեսած տեղերը եւ զարգացումները նկարագրելով, սազապաճեմիւ ճամբորդելու ունայնասէր զգացումներ կը ցուցադրէ, Եգիպտոսէ Իտալիա ինկած ըլլալու, Հռոմ եւ Աթէնք տեսնելէ ետքը Բիւզանդիա գալու, եւ անկէ ալ Հայաստան, հայրենական գաւառ երթալու պատմութիւններ կ՚ընէ (ԽՈՐ. 261)։ Արդ, դժուար պիտի լինէր այդ ամէնը Սահակի կեանքին վերջին տարիներու կացութեան հետ կապակցել, թէպէտեւ Հայաստան դարձած ատեննին Սահակն ու Մեսրոպը մեռած գտնելնին ընդունինք։ Միւս կողմէ Սահակի ներբողաբանը Աղեքսանդրիա գացողները. Բիւզանդիա եւ Աթէնք գացողներու հետ միաժամանակ կը դնէ, եւ երեք տեղեր գացողներու անուններն ալ խառն կը նշանակէ, որք են, Մովսէս Խորենացի, Մամբրէ Խորենացի, Դաւիթ Ներգինացի, Եղիշէ Պատմաբան, Յովսէփ Պաղնացի, Եզնիկ Կողբացի, Արձան Արծրունի, Աղան Արծրունի, Մուշէ Տարոնեցի, եւ այլք բազումք (ՍՈՓ. Բ. 14), ուր հնագոյններ ետեւ թողոած են, նորագոյններ առաջ անցած, եւ այնպիսիներ իսկ յիշոած են որ Սահակի կենդանութեան մեծ գործոնէութիւն չեն կրցած ունենալ։ Սակայն ներբողաբան մը պատմաբան չէ, եւ կրնայ նմանօրինակ կէտեր իրարու կցելով գովեստից փաստերը զօրացնել։ Ուստի մեր կարծիքով շատ կեղարկած կը մնայ վերջին անգամ Աղեքսանդրիա ղրկուածներուն գործը, եւ Խորենացիին պատմածները աւելի եւս կը կնճռոտեն պատմական պարագաները։ Ինչ որ պատմութեան ընթացքին մէջ շատ ակներեւ պիտի յայտնուի, Հայոց Եկեղեցւոյն եւ Աղեքսանդրիոյ աթոռին մէջ ներքին եւ սերտ կապակցութեան արտայայտութիւնն է։ Մեր եկեղեցին եւ մեր հայրապետները միշտ Աղեքսանդրիոյ ուղղութեան հետեւող եղած են, եւ վարդապետութեան մէջ ալ միշտ այն կողմը միտած, հեռու պահելով ինքզինքնին Անտիոքայ դպրոցին եւ Բիւզանդիոյ հայրապետութեան ուղղութենէն։ Ասկէ մարթ է հետեւեցնել թէ Աղեքսանդրիա ալ աշակերտներ յղուած են եւ Աղեքսանդրիոյ վարդապետութիւնը Հայաստան բերուած եւ պատիւ ստացած է։ Բայց թէ միայն վերջին շրջանին մէջ Եփեսոսի ժողովէն ետքը, կամ թէ նոյնիսկ առաջին շրջանին մէջ, երբ Եդեսիա եւ Կեսարիա եւ Բիւզանդիա աշակերտներ ղրկուեցան (§ 208), առ այս Խորենացիին մէջ գտնուած յիշատակները հիմնական բացատրութիւն չեն տար, եւ ուրիշներէ՝ ու գլխաւորապէս Կորիւնէ եւ Փարպեցիէ. բնաւ յիշատակութիւն չունինք։

« 218. Աստուածաշունչի Վերաքննութիւնը   |   220. Նոր Առաջարկ »
© Gratun.org