Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Սահակ Ա. Պարթև

220. Նոր Առաջարկ

Երկրին ընդհանուր կացութեան վրայ տուած նկարագիրնիս (§ 215) չէր կրնար կատարելապէս գոհացնել ազգն ու իր նախարարները։ Այս վերջիններէն անոնք իսկ, որ Սահակի եւ Արտաշիրի դէմ մեծ դաւաճանութիւնը սարքած էին, բոլորովին փոխուած իրենց գաղափարականներուն մէջ, կ՚ուզէին ըրածնին ջնջել, բայց կերպ մը չէին գտներ։ Այլեւս անհնար էր Պարսից թագաւորէն խնդրել, որ պարսիկ մարզպանի տեղ Արշակունի թագաւոր մը տայ։ Եթէ Արտաշիր կենդանի ալ ըլլար, յոյս չկար որ անգամ մը պետական կարգերը հաստատուելէն ետքը, Արտաշիր՝ իբր նոր ոմն Խոսրով, Տիզբոնի բանտէն Հայոց գահը փոխադրուի։ Միւս կողմէն Վեհմիհրշապուհն ալ բոլորովին ատելի կերպարան մը չէր։ Շմուէլի փոփոխութիւնը կրնային ուզել, բայց Բրքիշոյէ Շմուէլի փոքխուելէն ինչ օգուտ տեսան, որ Շմուէլէ ուրիշ որեւէ մէկու փոփոխուելէն օգուտ մը յուսային։ Միակ եղանակն էր, որ Սահակ յանձն առնոյր նորէն պաշտօնական եւ քաղաքական գործերը ստանձնել, տէր կանգնիլ ազգին, եւ իր շունչով հոգեւորել քաղաքական գործերն ալ, որոնցմէ այժմ հեռու կը մնայ։ Այդ նպատակով, նախարարներ ըրածներնուն վրայ զղջացած, Սահակի կը դիմէին, որպէսզի յանձն առնու կաթողիկոսութիւնը ամբողջապէս եւ պաշտօնապէս ստանձնել, որպէսզի իրենք ալ անոր պետական հաստատութիւնը հոգան։ Մեղաք յերկինս եւ առաջի քո, թող մեզ մեղուցելոցս, կ՚ըսէին անկեղծաբար, եւ Գրիգորի օրինակը կը բերէին, որ ոչ յիշեաց զայնչափ տանջանս եւ զքերանս, զոր անցուցին ընդ նա նախնիքն մեր։ Իսկ Սահակ ներելու մասին ամէն պատրաստութիւն յայտնելով մէկտեղ, պաշտօնապէս կաթողիկոսանալէ կը հրաժարէր, յայտնելով թէ վստահութիւն չունի գլուխ կանգնելու ազգի մը, որ տիրանենգ եւ տիրասպան եւ մատնիչ եղած է (ՓԱՐ. 27)։ Նոր առիթ մըն ալ պատճառ կը լինի նախարարներուն իրենց թախանձանքները կրկնելու։ Շմուէլ, որուն փոփոխութեան հետամուտ լինել աւելորդ սեպած էին, մեռաւ կացեալ ամս հինգ հայրապետական աթոռին վրայ, այսինքն է 437ին։ Առիթը բարեդէպ է, ոչ միայն Սահակի հովանաւորութիւնը նորոգելու եւ թանկագին արդիւնքները վայելելու, այլեւ միանգամընդմիշտ ջնջելու համար այն տարադէպ եւ տարապրտ բաժանումը, որով հայրապետական իշխանութիւնը երկուքի բաժնուած էր, եւ պետական մարզպանին մօտ կրօնական մարզպան մըն ալ ստեղծուած էր, եկեղեցին ներքնապէս նեղելու եւ ճշտելու հեղինակութեամբ։ Այս անգամ եւսքանզեւս սաստկացուցին եւ պնդեցին նախարարները իրենց թախանձանքները, մինչեւ իսկ կը խոստանային որ ոչ թէ իրեն անձին համար, այլեւ իրեն թոռներուն համար ալ հրովարտակ հանել տան Պարսից արքունիքէն ազգատոհմով պահել զնոյն իշխանութիւն (ԽՈՐ. 269)։ Բայց Սահակ միշտ անդրդուելի մնաց իր դիմադրութեան մէջ, եւ երբ տեսաւ որ բոլորովին անմխիթար կը լքանէին իրեն դիմողները, պարտաւորուեցաւ անոնց յայտնել թէ յԱստուծոյ է իրդ այդ, զի բառնալոց է քահանայութիւն յազգէ սրբոյն Գրիգորի, եւ թագաւորութիւնն յազգէդ Արշակունեաց (ՍՈՓ. Բ. 34), եւ սկսաւ պատմել թէ ինչպէս այդ բանը իրեն յայտնած էր Աստուած, յառաջ քան զձեռնադրիլն յեպիսկոպոսութիւն (ՓԱՐ. 28)։ Ասոր վրայ երկարօրէն եւ մանրամասնօրէն սկսաւ պատմել այն տեսիլը, զոր արդէն քաղեցինք (§ 182), եւ զոր ընդարձակօրէն յառաջ բերած է Փարպեցին (ՓԱՐ. 28-37)։ Ունկնդիր նախարարներ յարտասուս հարեալ զարհուրեցան, եւ միայն աստոածակոյս կողմանէ եղած կարգադրութեան մը հպատակելու զգացմամբ լռեցին եւ մեկնեցան, եւ այլեւս չհամարձակեցան խօսիլ այդ խնդրոյն վրայ։ Շմուէլի յաջորդութիւնը բացը մնացած ըլլալով, եւ ոչ ոք այլեւս այդ բանին վրայ հոգալով, Սուրմակ Մանազկերտացին առիթ գտաւ կորսուած իշխանութիւնը ձեռք ձգելու, եւ նորէն պետական հրամանով հակաթոռ կաթողիկոսութեան բարձրացաւ (ՅՈՎ. 76)։ Նկատողութեան արժանի կը սեպենք դիտել, թէ 437-ին, երբոր Շմուէլի մահուամբ պետական կաթողիկոսութիւնը բաց կը մնար, եւ նախարարները կ՚ուզէին զայն Սահակի վրայ դարձնել, Սահակ արդէն 89 տարեկան ծերունի մըն էր, բայց ազգը ամբողջապէս վստահ էր անկէ անթերի եւ ժիր գործունէութիւն տեսնել։

« 219. Աղեքսանդրիա Գացողները   |   221. Սահակի Մահը »
© Gratun.org