Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Սահակ Ա. Պարթև

221. Սահակի Մահը

Այսուհանդերձ Սահակ իրօք սկսած էր տկարանալ, եւ այլեւս Բագրեւանդի հայրապետանոցէն չէր կրնար հեռանալ, իսկ անոր հոգեբուղխ եւ աստուածազդեցիկ խօսքերը լսելու փափաքողներ, ամէն կողմերէ կը դիմէին կարօտնին առնելու եւ անոր խօսքերով հոգեւորապէս մխիթարուելու համար։ Այսպէս անցաւ 438 տարին, եւ նոր տարւոյն մէջ եւսքանզեւս ծանրացաւ Սահակի տկարութիւնը, բայց վերահաս պատահար մըն ալ ծանրացուց տեղական հանգամանքները։ Վռամ Պարսից թագաւորը մեռաւ 21-րդ տարւոյն մէջ 438-ին եւ անոր յաջորդեց իր որդին Յազկերտ Բ. նոյն տարւոյ Օգոստոս 4-ին (ՆՕԼ. 423)։ Հազիւ թէ իշխանութեան անցած իսկ եւ իսկ Յունաց հետ պատերազմի սկսաւ, գունդ մը յղելով դէպի Մծբին, եւ Ատրպատականի գունդին ալ հրամայելով Հայաստանի ճամբով առջեւ քալել։ Վերջինին ճամբան Պարսիկ արշաւանքներուն սովորական ուղին էր, Արտազու, Կոգովիտի, Ձիրաիւ եւ Բագրեւանդի վրայէն դէպի Բասեն։ Բագրեւանդի վանքը ճամբուն վրայ էր, եւ պարսիկ բանակը հրոսակի պէս կը հասնէր։ Աշակերտները մտածեցին իննսունամեայ ծերունին հանել ընտանեգոյն եւ զերծ տեղի մը, հաւանաբար նպատակ ունենալով մինչեւ Տարոն փոխադրել, Աշտիշատի հանգստաւէտ եւ սիրելի բնակութիւնը։ Բայց հապճեպ շտապումը, ճանապարհին եահանգստութիւնը, տարադէպ յոգնութիւնը, եւ յարակից զրկումները օրհասական եղան Սահակի, եւ հազիւ Արածանիի հովիտէն Բագրեւանդի դաշտը ելան, հիւանդութիւն մահու հասաւ երանելւոյն վրայ, ճամբորդութիւնը անհնար եղաւ, եւ առեալ տարան ի գիւղն որ կոչի Բլուր, որեւէ առթի մէջ իբր Պարսիկ հրոսակին ոտքէն դուրս տեղ մը (ԽՈՐ. 270)։ Բլուր գիւղը իրաւցնէ մեծ պողոտայէն հեռացած, լեռներուն ստորոտը, քաշուած անկիւն մը կը մնայ, եւ այսօր ալ ծանօթ է Եահնիթէփէ անունով։ Հազիւ թէ մէկ երկու օր կրցաւ ապրիլ Սահակ այդ ապաստանին մէջ, եւ այնտեղ վախճանեցաւ խաղաղական հանգստիւ (ՓԱՐ. 37), լցեալ աւուրբք երկայն ժամանակօք, եւ վայելչացեալ աստուածաբեր պտղոցն բարութեամբք (ԿՈՐ. 41)։ Իրեն քով կը գտնուէին Երեմիա սարկաւագապէտ՝ իր հաւատարիմ աշակերտը, եւ Դստրիկ տիկինն Մամիկոնէից՝ Վարդանի կինը եւ Սահակին նուն, որոնք գլուխ կեցան մարմնոյ փոխադրութեան, եւ բազմութեամբ քահանայից եւ ազատաց տարին Աշտիշատ. բնիկ գիւղն իւր սեփական, եւ այնտեղ թաղեցին կազմելով վրան հանգստարան, ըստ արժանի կայանից ճշմարտին (ՓԱՐ. 38)։ Աշտիշատ ոչ միայն հայրապետական Լուսաւորչեան ազգատոհմին կալուած էր, այլեւ Մամիկոնեանց գաւառին մէջն էր, Սահակի մանկութեան սննդավայրը եղած էր, եւ ամէն ատեն անոր հաճելի եւ սիրելի բնակավայրն էր նկատուած։ Գերեզմանին վրայ եկեղեցի մեծապայծառ եւ վկայարան սրբոց շինուած ըլլալը կը յիշէ Փարպեցին, եւ գերեզմանին ալ ուխտատեղի եղած ըլլալը կը վկայէ։ Այսօր Մշոյ Մատնավանքէն դէպի վեր բարձրացող լերան վրայ, Տէրիք կոչուած փոքրիկ գիւղին մօտ, անշուք եւ անձուկ, անարգ տեսքով եւ հազիւ մարդաչափ բարձրութեամբ շէնք մը կայ, կոշտ ու սեւացած կամարով մը ծածկուած, որուն ներքեւ եւ կիսովի պատին խառնուած քարի մը տակ կը հանգչին ազգին եւ եկեղեցւոյն, լեզուին եւ գրականութեան ամենամեծ երախտաւորին ոսկորները։ Անոր մօտ կողմնակի ուրիշ քար մըն ալ կայ, որ շիրիմն է Սահակի դստեր Սահականոյշի, թէպէտ ոմանք բերանացի աւանդութեամբ Վարդանի կնոջ Դստրիկի, եւ ուրիշներ Վարդանի դստեր Շուշանի գերեզմանը կ՚ըսէն։ Սահակի գերեզմանին շատ մօտ է Աշտիշատի մայր եկեղեցին, որուն հիմերը եւ սակաւ մնացորդները դեռ կը տեսնուին, եւ հաւանաբար այստեղ է Մեծի մարգարէանոցի ագարակ ըսուածը, ուր ուրիշներ ալ թաղուած էին կանխաւ ընդ հովանեաւ մայր եկեղեցւոյն (108 եւ 112)։

« 220. Նոր Առաջարկ   |   222. Մահուան Թուականը »
© Gratun.org