Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Սահակ Ա. Պարթև

222. Մահուան Թուականը

Այժմ կը մնայ մեզ մահուան օրն ու թուականը ճշդել։ Օրուան համար ամէնն ալ համամիտ են ըսել թէ եղեւ ի կատարել ամսեանն նաւասարդի, որպէս եւ զօր ծննդեան երանելոյն յիշէին (ԿՈՐ. 41), կամ յամսեանն նաւասարդի, որ օր երեսուն էր ամսոյն (ՓԱՐ. 37)։ Ժամն ալ յերկրորդ ժամու աւուրն, զոր պարտ է իմանալ տաճկական ժամահաշուի ձեւով, առտուան ժամը 2ին։ Սակայն ամսաթիւ հաշուելու համար պէտք է թուականը ճշդել, քանի որ հայկական շարժական տոմարն էր ժամանակին գործածականը։ Տարւոյն նկատմամբ ձեռուընիս եղած աղբիւրնենը կը գրեն. Յառաջնում ամի Յազկերտի, որդւոյ Վռամայ, թագաւորի կացելոյ ի Պարսից աշխարհին (ԿՈՐ. 41)։ Ի սկզբան ամին երկրորդի Յազկերտի, որդւոյ Վռամայ, թագաւորին Պարսից (ՓԱՐ. 37)։ Ի սկիզբն ամին երկրորդի Յազկերտի եղելոյ Պարսից թագաւորի (ԽՈՐ. 270)։ Յառաջնում ամի երկրորդ Յազկերտի, որդւոյ Վռամայ թագաւորին Պարսից (ՍՈՓ. ԺԱ. 27)։ Այս վկայութիւններէն թէպէտ միջինները շփոթ են, թէ երկրորդ բառը Յազկերտին պիտի տրոի թէ տարիին, սակայն, վերջինը շատ յստակ, եւ առաջինն ալ ամէն շփոթութենէ զերծ կերպով կը յայտնեն թէ Երկրորդ Յազկերտի առաջին տարին պէտք է իմանալ։ Մանաւանդ որ այս յստակ վկայութիւնները Կորիւնին են, որ միւսներուն ալ աղբիւրն է, ինչպէս Փարպեցին կը խոստովանի (ՓԱՐ. 37)։ Բաց աստի Մեսրոպի մահուան համար ալ, որ յետ ամսոյ վեցից անցելոց տեղի ունեցաւ (ԿՈՐ. 44), Կորիւն կ՚ըսէ թէ յառաջնումն ամի երկրորդի Յազկերտի վախճանեցաւ երանելին (ԿՈՐ. 48), որով անհնար կը լինի Սահակի մահը Յազկերտի երկրորդ տարին յետաձգել։ Ըստ այսմ Սահակի մահը պէտք է դնել Յազկերտի առաջին տարւոյն սկիզբը, այսինքն է 436 Օգոստոս 4-ին սկսող տարւոյն մէջ, որ այն տարին պատասխանած է շարժական տոմարի Աւելեաց 1-ին, որով միայն 33 օր ետքը նաւասարդի 30-ին, կամ Սեպտեմբեր 7ին կ՚իյնայ Սահակի մահը, օրն ալ չորեքշաբթի (§ 47)։ Թէպէտ Սահակի յետին ժամանակաց ներբողաբան մը յաւուր հինգշաբթւոջ կ՚ըսէ (ՍՈՓ. Բ. 35), սակայն ժամանակակիցներէն ոչ մէկը եօթնեակի օր չի յիշեր, եւ մեր եզրակացութիւնը կ՚արդարանայ տոմարական կանոններու հիմամբ կազմուած հաշիւով։ Տարիքի հաշոկով եթէ նաւասարդ 30-է 30՝ ամբողջ 90 տարիներ լրացուցած կ՚ըսուի Սահակ, սակայն արեգակնային հաշուով 348-ին նաւասարդի 30-ը Սեպտեմբեր 29-ին հանդիպած ըլլալով, մեռած տարին 90-ը լրացնելու 22 օր պակաս եղած կ՚ըլլայ։ Իսկ ոմանց գրածը թէ Սահակ ամս հարիւր քսան ապրած լինի (ԱՐԾ. 81), բնաւ ժամանակագրութեամբ չի կրնար արդարանալ։ Հայրապետութեան տարիները 387-էն հաշուելով 51 տարի կ՚ըլլան, առանց միտ դնելու պետական պաշտօնազրկութեան տարիներուն, որոնք ազգին աչքին բնաւ նշանակութիւն չունեցան եւ չունին, եւ Սահակ օրինաւորապէս կաթողիկոս ճանչցուած է ընտրութենէն մինչեւ մահուան օրը։

« 221. Սահակի Մահը   |   223. Սահակի Գովեստը »
© Gratun.org