Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

226. Տեղակալական Պաշտօնը

Մեսրոպի հաւատարիմ աշակերտն է Յովսէփ, հայրենեօք Սիւնեաց նահանգի , Վայոց ձոր գաւառի, Հողոցիմ կամ Խողոցիմք գիւղէն, որով բնաւ տեղի չի մնար զայն շփոթելու Սահակի աշակերտնրէն Յովսէփ Պաղնացիի հետ՝ որ Ծոփաց նահանգի Պաղին գաւառէն էր։ Իր վրայ բնաւ խօսուած չէ, մինչեւ Մեսրոպի մահուան ատենը, երբ կը յիշուին անուանք գլխաւոր աշակերտացն ժողովելոցն առ նա, եւ անոնց գլուխը գրուած է, առաջնումն Յովսէփ (ՍՈՓ. ԺԱ. 32)։ Իր ծննդավայրը ենթադրել կու տայ, թէ այն ժամանակէն յորում Մեսրոպ Գողթն գաւառի եւ Սիւնեաց նահանգի մէջ կ՚աշխատէր, Յովսէփ անոր քով աշակերտած եւ անբաժին ընկեր եւ զօրաւոր մէջ, գլխաւորապէս երբ Մեսրոպ Յունական բաժնին մէջ տեղակալութիւն վանեց, եւ երբ Սահակի կրօնական կաթողիկոսութեան ներկայացուցիչ եղաւ Վաղարշապատի մէջ։ Մեսրոպ ալ թերացած էր եւ ժիր եւ յաջողակ գործակցի մը պէտք ունեցած էր, ինչպէս էր Յովսէձ, աւելի վարչական մերդ, քան ուսումնական մը, որովհետեւ այս կողմէն իրեն առաւելութիւն մը վերագրուած չէ։ Տարիքով կրտսերագոյն եղած է քան Սահակի երիցագոյն աշակերտները, ինչպէս Յովհան եւ Ղեւոնդ եւ ուրիշներ, թէպէտեւ արդէն ծերութեան թեւակոխելու մօտ հասած կ՚երեւի։ Կորիւն զայն այր պատուական կը կոչէ, եւ զինքն քան զայն կրտսերագոյն կը ցուցնէ (ԿՈՐ. 8), մինչ գիտենք թէ Կորիւն ալ Սահակի երիցագոյն աշակերտներէն էր։ Իսկ Յովսէփի այս անգամ պաշտօնի անցնելուն միակ պատճառը ՄԵսրոպի կամքն է։ Սուրմակ պետական կաթողիկոսութիւնը նորէն ձեռք անցուցած էր, իսկ Սահակի կրօնական կաթողիկոսութիւնը տեղակալութեան ձեւի ներքեւ Մեսրոպին մնացած էր, Մեսրոպին քովն ալ Յովսէփն էր, որ գործի գլուխ կը գտնուէր, գործին ընթացքին վարժ էր, եւ ամենէն ճանչցուած էր։ Այս պարագաներուն ներքեւ օգտակար եղանակն էր, որ եղած վիճակը չփոխուէր, նոր ընտրութեամբ եւ նոր կազմակերպութեամբ նոր դժմւարութիւններ չստեղծուէին եւ Յովսէփ մնար ի րտեղը եւ գործերը շարունակէին իրենցծ ընթացքը։ Այս եղած պիտի ըլլայ Մեսրոպի միտքը, երբոր յանձնարարեց որպէսզի իրմէ ետքը նոր ձեռնարկներ չընեն, եւ Յովսէփ Հողոցմեցին, իր հաւատարիմը եւ գործին վարժ անձը, շարունակէ նոր ստեղծուած եւ բաժանումէ առաջ եկած կացութիւնը։ Այս կերպով պէտք է իմանալ ժամանակակիցներուն խօսքերը։ Փարպեցին կը գրէ, թէ Մեսրոպէ ետքը, յաջորդեաց զաթոռ հայրապետութեան աշխարհիս Հայոց, հրամանաւ երանելւոյն Մաշտոցի, սուրբն Յովսէփ, որ էր ի գաւառէն Վայոց ձորոյ, ի գեղջէն որում անուն էր Խողոցիմք (ՓԱՐ. 18)։ Խորենացի ալ կը գրէ, թէ զաթոռ եպիսկոպոսապետութեան տեղապահութեամբ յաջորդեաց հրամանաւ երանելոյն Մեսրոպայ, նորին աշակերտ, Յովսէփ քահանայ ի Վայոց ձորոյ, ի Խողոցիմք գեղջէ (ԽՈՐ. 271)։ Քիչ մը կը տարբերի Կորիւնի գրածը, թէ կարգէին եւ գլխաւորս վերակացուս տեղապահս յայտարարեալ հարցն կատարելոց, որոց առաջին Յովսէփ գլխաւոր ժողովոյն, եւ երկրորդն այլ աշակերտ Յովհան անուն (ԿՈՐ. 46)։ Որչափ ալ քիչ մը մթին ըլլան Կորիւնի խօսքերը, բայց միշտ կը հաստատեն, թէ տեղապահութեան գլխաւորութիւնը Յովսէփի մնացած է, Յովհան մըն ալ գործակից տրուած է, իբր երկրորդ, զոր միւսները հարկ չեն սեպած յիշել, գործին բովանդակութիւնը Յովսէփի վրայ մնացած ըլլայով։

« 225. Սուրբէրուն Յիշատակը   |   227. Կաթողիկոս Հաստատուիլը »
© Gratun.org