Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

228. Շահապիվանի Ժողովը

Ասողիկի յիշած ժողովը պէտք կ՚ըլայ նոյնացնել Շահապիվանի ժողովին հետ, որուն կանոնները կը գտնենք կանոնագիրքին մէջ (ԿԱՆ. 111), առաջին ազգային ժողով մը, որուն գործերը եւ որոշումներն ունինք մեզի հասած, եւ կ՚արժէ որ անոր վրայ քիչ մը տեղեկութիւններ տանք այստեղ։ Ժոողվին տեղն է Շահապիվան, բանակետղ թագաւորացն Հայոց, որ է նոյնինքն Բագաւանը, Բագրեւանդայ մէջ, եւ թերեւս նոյնիսկ Ս. Յովհաննու վանքը, որ Սահակի վերջին տարիներուն հայրապետանոց էր եղած, եւ իբրեւ կեդրոն ճանչցուած, եւ յարմար տեղ էր միաբանութեան աւագացն Հայոց։ Գամարման ժամանակին համար գրուած է յեօթերորդ ամի վախճանելոյն Սահակայ, որ կրնար իյնալ 445-ին, եթէ եօթը տարիներ լրացեալ հաշուուէին, բայց յեօթներորդ ամի ըսելը կը ցուցնէ թէ վեցը լրացած եւ եօթներորը սկսած էր, ուստի կը պատասխանէ 444-ին, զոր վերեւ իբրեւ Յովսէփի պաշտօնական կաթողիկոսութեան թուական ցուցուցինք։ Կանոններու յառաջաբանին մէջ կը գրուի ի ԺԶ ամի թագաւորութեան Յազկերտի, մինչ ուրիշ օրինակ մը ունի ի ԻԶ ամի թագաւորութեանն Յազկերտի (ԱԲԼ. 59), բայց երկուքն ալ գրչութեան սխալ պէտք է համարել, քանի որ Սահակի մահը, եւ Յազկերտի թագաւորութիւնը միեւնոյն տարւոյ պատահարներ են (, 222), մէկը 6, մւսը 16 կամ չի կրնար ըլլալ։ Թերեւս ի Զ ամի գրութիւն ԻԶ ամի փոխուած է ընդօրինակողներու գրիչին ներքեւ։ Ժամանակին իշխանաւորներէն յիշուած են, Վասակ Սիւնեաց՝ մարզպանութեան Հայոց, եւ Վահանայ Ամատունւոյ՝ հազարապետութեան, եւ Վրվայ Խորխոռունեաց՝ մաղխազութեան ատենները, բայց կաթողիկոսի կամ տեղակլի անուն յիշուած չէ։ եթէ պարզ մառացութեան արդիւնք չէ, կրնանք ըսել թէ ժողովին հաւաքման տեղեկութիւնը, Յովսէփի կաթողիկոսութեան պաշտօնական հաստատութեանէն առաջ դրուած լինելով, անոր անունը չէ յիշուած։ Բայց ժողովին թուականը եւ պատմական հանգամանքները յայտնի լինելով, լռութիւնը անոնց ստուգութիւնը չ՚եղծաներ։ Օրն ալ որոշակի գրուած է ի ժամանակս նորաբեր տօին, բայց գրչութիւնն ուղղելով՝ պէտք կը զգանք կարդալ ի յամանորաբեր տօնին, որ նաւասարդի մեծ տօնն է, եւ տոմարական հաշուով կը հանդիպի 444 Օգոստոս 7-ին, որ կը լինի Շահապիվանի ժողովին պատմական թուականը։ Ներկայ եղած են քառասուն եպիսկոպոս, թէպէտ ուրիշ օրինակ քսան կը գրէ (ԱԲԼ. 59), բայց Խ եւ Ի տառերու շփոթելուն հետեւանքը պէտք է ըլլայ։ Եկեղեցականներէն կան երիցունք եւ սարկաւագունք բազումք եւ նախանձաւոր պաշտօնեայք եւ համօրէն ուխտ սրբոյ եկեղեցւոյ, որ ամենուն համաձայնութեան յայտարարութիւնն է. իսկ աշխարհականներէն իշխանք ամենայն, գաւառատեսարք, գաւառակալք, պետք, բռնաւորք, զօրագլուխք, հազարաւորք, կուսակալք, ազատք կողմանց կողմանց, աւագ նախարարք աշխարհին Հայոց (ԿԱՆ. 112)։ Չենք կարծեր թէ բոլոր այս անուններ իրօք տարբերեալ ասիճաններ ցոյց տալու նշանակութիւն ունենան, այլ աւելի Ս. Գիրքէն փոխառեալ դարձուածներ կ՚երեւին (ԴԱՆ. Գ. 3)։ Մեր օրինակին մէջ յատուկ անուններ չեն յիշուած այլ ուրիշ օրինակներ կը յիշեն, երիսկոպոսներէն Ղազար, Տաճատ, Արտակ, Գագ եւ Եփրեմ, երէցներէն Յովսէփ, Յովնան, Մեղիտոս, Երեմիա, Ասպուրակէս, Դանիէլ, Ղեւոնդ սուրբն, եւ Եղիշէ դրան երէց։ Իսկ նախարարներէն Վասակէ, Վահանէ ու Վրիւէ զատ, օրինակի մը մէջ յիշուած են նաեւ Վարդան Մամիկոնեան, Արշաւիր Կամսարական, Մանաճիհը Ռշտունի սպարապետ, եւ Զիկ Դիմաքսեան (ԱԲԼ. 59)։ Սակայն ուրիշ օրինակներ ոչ միայն Վարդանի եւ ուրիշներուն անունը չեն տար, այլեւ յայտնապէս կ՚սեն թէ Վարդան Մամիկոնեան համազգօք իւրեանց հանդերձ եղբարբք, կային իբրեւ ի գառագղի արգելեալք (Կան. 111), ինչ որ յարմար կու գայ Թովմայի պատմութեան, թէ Վարդան, Սահակի թոռ, ինքն ալ ատելութեան առարկայ դարձած, Մոկաց գաւառը խոյս տուած էր, Զռղայլի ժայռուտ ամրոցը, ուր հոգեւոր մխիթարութիւն կ՚ընդունէր Յովհան Մոկաց, Սահակ Ռշտունեաց եւ Շմաւոն Անձեւացեաց եպիսկոպոսներու այցելութեամբ (ԱՐԾ. 82)։ Բայց որովհետեւ ժամանակագրական պարագաներ անորոշ են, դիւրին է համաձայնեցել, թէ Վարդան, որ Սահակի աքսորին ատեն պէտք տեսած էր քաշուիլ, նորէն հրապարակ իջաւ անոր Բագրեւանդ դառնալէն ետքը, արդէն Վարդանի կինն ալ Սահակի մօտ տեսանք անոր մահուան պահուն (§ 221

« 227. Կաթողիկոս Հաստատուիլը   |   229. Մծղնէից Դատաստանը »
© Gratun.org