Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

231. Յովսէփի Աստիճանը

Յովսէփի աստիճանին վրայ, թէ եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն ստացած էր, թէ ոչ լոկ քահանայական ձեռնադրութեամբ կաթողիկոսութիւն կը վարէր։ Այս խնդրոյ առիթ տուողը Փարպեցւոյն մէկ խօսքն է, որ կը գրէ թէ Յովսէփ, որ թէպէտեւ երէց էր ըստ ձեռնադրութեանն, այլ զկաթողիկոսութեան Հայոց զաթոռն ունէր ի ժամանակին (ՓԱՐ. 44), եւ դարձեալ զսուրբ երէցն Յովսէփ, որ զկաթողիկոսութեանն ունէր զաթոռ ի ժամուն (ՓԱՐ. 75)։ Փարպեցիէն ետքը աւելի յայտնի կերպով գրած է Մեսրոպ երէց Հողոցմեցի, Ժ. դարու հեղինակ մը, որ կ՚ըսէ, իմացուցանեմ վասն նորա, զոր ոմանք ասեն թէ եպիսկոպոս գոլ նմա, եւ չէ ճշմարիտ։ Եւ ի շփոթմանէ ժամանակին ոչ ժամանեաց ձեռնադրիլ Յովսէփ եպիսկոպոս կամ կաթողիկոս, այլ մնաց երէց եւ ի նմին վախճանեցաւ (ՄԵՍ. 221)։ Սակայն այս Մեսրոպ երէց ժամանակակից պատմիչ մը չէ որ իբր վկայ ընդունուի, հինէն ալ իրեն յատուկ փաստ մը չունի, այլ միայն իմաստակ խորհրդածող մըն է, իբր զի Ղեւոնչ երէց Յովսէփին խօսելով ըսեր է՝ թէ աստիճանաւ ի վեր ես քան զամենեսեան (ԵՂԻ. 139), եւ չէ ըսեր աթոռով ի վեր ես, ինչպէս պէտք է եղեր ըսել, եթէ եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն ունենար։ Ըդհակառակն այս իմաստակ պատճառաբանութիւնը իրեն դէմ կը դառնայ, վասն զի աստիճանն է որ բուն ձեռնադրութիւն մը նշանակէ, մինչ աթոռը լոկ իշխանութիւն է։ Բայց եթէ աթոռ բառն ալ իր ուզած իմաստով առնուէր, Փարպեցիին զկաթողիկոսութեանն ունէր զաթոռ ըսելը, պէտք էր զկաթողիկոսութեան ձեռնադրութիւն իմանար։ Ուստի Մեսրոպը մէկդի թողլով Փարպեցիին խօսքին դառնանք։ Փարպեցիին դիմաց ունինք Եղիշէն, նոյնպէս Յովսէփի ծանօթ եւ ժամանակակից մատենագիր, որ Յովսէփը հաստատապէս իբր եպիսկոպոս կը յիշէ. Յովսէփ եպիսկոպոս Արարատայ (ԵՂԻ. 22), Յովսէփ եպիսկոպոս բազում եպիսկոպոսակցօք (ԵՂԻ. 54), ի ձեռն Յովսէփու եպիսկոպոսին (ԵՂԻ. 33)։ Երկու դէմառդէմ վկայութեանց մէջ, բնական է որ նախադասելի լինի, այն որ իրաց ընթացքին ալ համաձայն է, ինչպէս հետագաներէն ալ Թովմաս՝ Յովսէփ եպիսկոպոս (ԱՐԾ. 81), եւ Յովհան՝ հայրապետն Յովսէփ (ՅՈՎ. 77) անունով ճանչցած են Հողոցմեցին։ Յովսեփ 439-ին տեղակալութեան ձեւով պաշտօնի անցաւ, եւ 444-ին ժողովական որոշմամբ եւ պետական հաստատութեամբ կաթղոիկոս ճանչցուեցաւ, եւ անկէ մինչեւ 450 խաղաղութեամբ պաշտօն վարեց, եւ ամնուն կաղմէն ընդունուեցաւ իբրեւ իշխան ամենայն քրիստոնէից եւ հաւատարիմ յամենայն իրս արքունի (ԵՂԻ. 132)։ Հետեւաբար պատճառ մը չկար որ առանց ձեռնադրութեան մնար, եւ ի շփոթմանէ ժամանակին ոչ ժամանեաց ձեռնադրելպատճառանքը, բնաւ չ՚արդարանար տասնամեայ խաղաղական պաշտօնավարութեան հետ։ Եթէ Յովսէփ ձեռնադրուած չէր, քանի որ առանց կաթողիկոսի չէին կրնար եպիսկոպոսներ ձեռնադրուիլ եւ յաջորդել, պէտք կը լինէր ըսել թէ Հայոց Եկեղեցւոյ մէջ եպիսկոպոսական յաջորդութիւննն ալ դադարած էր։ Ընդհակառակն մենք կը տեսնենք որ եպիսկոպոսներու ժողովներ կը գումարուէին, եւ Յովսէփ անոնց գլուխը կը գտնուէր իբր եպիսկոպոսապետ։ Ոչ Կեսարիոյ խնդիր կայ այլեւս, ոչ Պարսիկ արքուենեաց արգելք, ոչ հակակիր եկեղեցականութիւն, եւ ոչ ընդդիմադիր կառավարութիւն։ Հետեւաբար ոչ մի պատմական եւ ոչ մի տրամաբանական փաստով հնար է Յովսէփի եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն ունենալուն վրայ երկբայիլ։ Յովսէփի սեփականուած երէց անունին բուն պատճառըն ալ ուրիշ բան չէ, բայց եթէ այն՝ որ ոչ Լուսաւորչազարմ եւ ոչ Աղբիանոսեան անձ մըն էր նա, այլ Հողոցմեցի պարզ երէց մը, գուցէ եւ ոչ ազատ, այլ շինական դասակարգի սերունդ, որ առաջին անգամ ըլլալով յանկարծ մինչեւ կաթողիկոսական գահ կը բարձրանար։ Այդ կէտը ամենուն միտքին վրայ սեւեռեցաւ, եւ Փարպեցին ալ կրցաւ ըսել թէ Յովսէփ, թէպետեւ երէց էր ատեն մը իրեն ձեռնադրութեան ասիճանով, բայց կրցաւ յառաջել եւ բարձրանալ, որ մինչեւ իսկ կաթողիկոսութեան Հայոց զաթոռն ունէր։ Ոչ ապաքէն Մեսրոպ ալ վարդապետ անունով կոչուեցաւ ատենին եւ կը կոչուի մինչեւ այսօր, թէպէտեւ անհնարին է ենթարդրել, որ Յունական սահմաններու մէջ իբր կաթողիկոսի տեղակալ գործողը, եւ եպիսկոպոսները իբրե աշակերտ գործածողը, եւ եպիսկոպոսական պաշտօներ տուողը, ինքն եպիսկոպոս եղած չըլլայ։ Ըստ այսմ երէց կոչումն ալ, մակդիր անունի ձեւ մը առած է Հողոցմեցի Յովսէփ կաթողիկոսի վրայ։ Այդ կէտին վրայ առիթ պիտի ունենաք նորէն խօսիլ, իրեն մարտիրոսական հարցուփորձին առթիւ։

« 230. Կանոնական Կէտեր   |   232. Ակակի Նամակը »
© Gratun.org