Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

234. Քուշանաց Պատերազմները

Պատմական իրողութեանց դառնալով, նշանաւոր դիպուացներ չունինք Յովսէփի առաջին տասնամեային մէջ կատարուած, այսինքն մինչեւ 449։ Յազկերտ հօրը յաջորդելէն ետքը իսկ եւ իսկ պատերազմ էր հրատարակած Յունաց դէմ եւ մինչեւ Մծբին յարձակած (ԽՈՐ. 269), սակայն ծանր պատերազմ տեղի չունեցաւ, որովհետեւ Թէոդոս Բ. կայսր՝ Անատոլիոս սպարապետի ձեռքով Յազկերտը հաճեցուց, եւ կատարեաց ըստ կամաց նորա (ԵՂԻ. 8)։ Ասոր վրայ Յազկերտ խորհեցաւ հիւսիսային եւ արեւելեան կողմէն ընդարձակել ի ր տէրութիւնը, եւ պատերազմ հրատարակեց Հոնաց կամ Քուշանաց դէմ, այսինքն այն ազգերու դէմ, որ Պարսկաստանին արեւելքը եւ Կովկասի հիւսիսը, Կասպից ծովին շուրջը, կ՚ապրէին, եւ նոյն ատեն Քուշան կա՛մ Հոն ցեղին գերիշխանութեան ներքեւ էին։ Երկու տարի տեւեց այդ պատերազմը 440-ի եւ 441-ի ամառներուն՝ որոնց մասնակցեցան, Հայոց Վրաց, Աղուանից, Հոնաց, Կորդուաց եւ Աղձնեաց մարզպանութիւններուն բանակներն ալ (ԵՂԻ. 10), որովհետեւ ինչչափ ալ գանձն՝ այսինքն հարկը յարքունիս Պարսից երթայր, սակայն այրուձին Հայոց, ինչպէս եւ ուրիշ երկիրներու, բովանդակ ի ձեռն նախարարացն առաջնորդէր ի պատերազմի (ԵՂԻ. 9)։ Յազկերտի առաջին յարձակումները յաջող չեղան իրեն, ուստի պարտաւորուեցաւ նոր կերպ մը մտածել, դրացի ազգերու թշնամութենէն ազատ մնալու համար, եւ որոշեց հաստատուն բանակ մը պահել Ճորայ Պահակը, բանակետղ քաղաք ալ շինեց այնտեղ, ուր այսօր կամ Դարբանդ կամ Տէրպէնտ քաղաքը, թէ իբրեւ պաշտպանողական ոյժ մը, եւ թէ իբր յարձակողական գունդ մը՝ մերթընդմերթ թշնամւոյն գաւառները աւերելու։ Այդ կարգադրութիւնը եօթը տարի շարունակուեցաւ Յազկերտի 4-րդ տարիէն մինչ 11-րդը, այսինքն 442-էն մինչեւ 448-ը։ Հայագունդ այրուձին գլխաւոր տեղը կը բռնէր, եւ նախարարները պարտաւորեալ էին երկար ատեն իրենց երկրէն հեռու մնալ։ Եղիշէ այդ կարգադրութեան բոլորովին հակաքրիստոնէական նպատակ մը կու տայ, եւ Ճորայ բանակին կազմութեան գլխաւոր դիտում կը ցուցնէ, քրիստոնեայ գաւառները տկարացնել, որպէսզի դիւրաւ կարենայ ընկճել զայն, եւ Պարսից կրակապաշտ կրօնին հնազանդեցնել։ Սակայն բացայայտ հալածանք եւ յայտնի բռնադատութիւն դեռ սկսած չէր, ինչպէս ուրիշ կողմերէ ալ տեսանք, եւ երկրին կրօնական վիճակը վրդովուաթծ չէր։ Այդ կէտը ինքն Եղիշէ ալ անուղղակի կերպով կը հաստատէ, երբոր պատմէ, թէ Հայ նախարարներ եւ Հայ այրուձին անմեղութեամբ ոչ գիտացեալ զերկդիմի միտս թագաւորին, խաղացին գնացին յիւրաքանչիւր աշխարհաց լրջմտութեամբ, եւ անտրտում խնդութեամբ եւ տիրասէր խորհրդովք։ Հալածանքի կերպարանը այնչափ հեռի էր, որ գացող գունդերը բարձին եւս ընդ իւրեանս զաստուածային սուրբ կտակարանս, բազում պաշտօնէիւք եւ բազմագոյ քահանայիւք (ԵՂԻ. 10)։ Այդ վերջին պարագային Յովգսէփ կաթողիկոսի հովուական խնամքին արդիւնք պէտք է ճանչցուի, որ առաջ իբր կրօնական տեղակալ, եւ 444-էն իբրեւ պաշտօնապէս ճանչցուած կաթողիկոս, սկսած էր գործել։

« 233. Յովսէփ Խոստովանող   |   235. Հալածանքի Սկիզբը »
© Gratun.org