Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

236. Բռնի Հրամաններ

Յազկերտի հրովարտակին պատճէնէ յառաջ կը բերէ Փարպեցին (ՓԱՐ. 43), ուր պարզապէս կը բացատրուի իր հպատակներուն բարութեան համար ունեցած հոգը, եւ անոնք իրենց մոլորութենէն ազատելու ջանքը։ Միեւնոյն գրով կը յայտնէ թէ զօրէնս մեր զստոյգ եւ զարդար գրեցաք եւ տուաք բերել առ ձեզ (ՓԱՐ. 44), որով կ՚իմացուի թէ երկրորդ եւ ընդարձակ գրուած մըն ալ եղած է, վարդապետական ոճով յօրինուած իրենց կրօնաուսոյցներու ձեռքով, որ իբրեւ հրահանգ ղրկուած է ամէն կողմ, ուղղակի Միհրներսէհի անունով, իբր վզրուկ հրամանատար Երան եւ Տաներան, քանի որ նա մոգական կրօնին ուսմանց մէջ ալ զարդացեալ մէկն էր։ Այդ երկրոդ գիրին պատճէնը Եղիշէ յառաջ կը բերէ (ԵՂԻ. 20-22)։ Մենք երկու պատճեններուն վաւերականութեան վրայ շատ չենք պնդեր, որովհետեւ գիտենք որ հիներ կը սիրէին թէ՛ խօսակցութիւններուն եւ թէ՛ գրութիւններուն իմաստները պատճէնի ձեւով տալ, սակայն միւս կողմէն դըժուար չէր մեր պատմիչներուն ձեռք անցընել այդ պատճէնները, որ պաշտօնապէս ժողովուրդին մէջ ցրուած էին։ Նոր սկսուած կամ լաւ եւս պաշտօնական ձեւի վերածուած հալածանքին մասին դիտելու կէտերէն մէկն այն է, որ թէպէտ Յազկերտ ընդ ամենայն ազգս առնէր զանկարգութիւնս զայս, այլ առաւել ընդ Հայոց աշխարհին մարտնչէր (ԵՂԻ. 15), որովհետեւ յայտնի էր Հայաստանի ուժն ու կարեւորութիւնը, բոլոր շրջակայ քրիստոնեայ գաւառներու վրայ, որ ոչ միայն իրեն համար առաւելութիւններ ունէր, այլ եւ ուրիշներէն իբր օրինակ կը նկատուէր, եւ ի ր միջոցներով ուրիշներուն ալ օգնելու կարողութիւն ունէր։ Ուստի պէտք չէ զարմանալ, եթէ ժամանակակից պատմութիւններ յառաջ կը բերեն Հայոց դէմ գործածուած այնպիսի խստութիւններ, որ ուրիշ քրիստոնեայ ազգերու դէմ գործածուած չեն։ Այս կարգէն է Հայ մարզպանին մօտ Պարսիկ պաշտօնեայ մը աւելցնելը, յատկապէս կրօնական գործին հսկելու եւ երկրին մէջ մազդեզական կրօնքը տարածելու համար։ Այդ պաշտօնեան էր Դենշապուհ, որ խաղաղասէր կեղծաւորութեամբ, իբրեւ թէ կը բերէր զողջոյն զմեծ թագաւորին, եւ միանգամայն կը խոստանար թողութիւն հարկաց եւ թեթեւութիւն ծանրութեան այրուձիոյ, հարկաւ, եթէ յանձն առնէին թագաւորական հրովարտակին հպատակիլ։ Իսկ հակառակ պարագային, իբրեւ թագաւորական հրամանի ընդդիմադիրներ՝ նորանոր խոստութեանց ներքեւ կը դնէր Հայերը, զորս միառմի կը թուէ Եղիշէ։ 1. Եկեղեցական ազատութիւնները եւ տրուած առանձնաշնորհումները կը դադրեցնէր։ 2. Միայնակեացներն ու վանականները ու եկեղեցականները, որոնք մինչեւ այն ատեն հարկի աշխարհագիրին մէջ չէին մտներ, ուրիշներու հաւասար վճարման կը բռնադատէր։ 3. Ընդհանրապէս Հայաստանի եւ Հայերու վրայ դրուած հարկերուն սակերկ կը բարձրացնէր։ 4. Գաղտնի բանսարկութիւններով նախարաները իրարու դէմ կը հանէր, եւ իւրաքանչիւր ազգատոհմի մէջ ալ երկպառակութիւն կը ցանէր։ 5. Հազարապետութեան պաշտօնէն կը հանէր Վահան Ամատունին, զոր բոլոր ժողովուրդը իբրեւ զհայր վերակացու համարեալ էր, եւ տեղը Պարսիկ մը կ՚անցընէր։ 6. Դատաստանական վերին իշխանութիւնը, որ կաթողիկոսութեան կը պատկանէր, անոր ձեռքէն կ՚առնէր, եւ տեղը մոգպետ մը իբր գերագոյն դատաւոր կը նշանակէր, զի զեկեղեցւոյն փառսն աղաւացեսցէ (ԵՂԻ. 19)։ Եկեղեցական իրաւասութիւններուն եւ ազատութիւններուն ջնջուիլը, բնական կերպով կաթողիկոսն ու եպիսկոպոսները իրաւունքնին պաշտպանելու հարկին ներքեւ կը դնէր, եւ այս վայրկեանէն Յովսէփի եւ իր եպիսկոպոսակիցներուն գործի նոր ասպարէզ մը կը բացուէր։

« 235. Հալածանքի Սկիզբը   |   237. Բանակին Մէջ »
© Gratun.org