Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

237. Բանակին Մէջ

Երբոր Հայաստանի մէջ այդ բռնութիւնները կը կատարուէին, աւելի սաստիկները կը գործադրուէին Ճորայ Պահակը գտնուող բանակին վրայ։ Նախ եւ առաջ սկսան թոյլ չտալ որ ետ դառնան ժամանակնին լրացուցած գունդերը, բայց նորէն գալիքները ներս կ՚ընդունուէին։ Որ յարեւելս առ մեզ գայցէ՝ թողցեն, իսկ յարեւելից յարեւմուտս անանց լիցի ճանապարհ (ԵՂԻ. 16)։ Այսպէս Հայոց ու Վրաց ու Աղուանից գունդերը դարանի ինկածի պէս բռնութեանց ներքեւ կը մնային, ետ դառնալ չէին կրնար, վասնզի Պարսիկ գունդեր կ՚արգիլէին, ցրուիլ չէին կրնար, զի շուրջանակի թշնամիք էին բնակեալ։ Ստիպումները հետզհետէ կը շատնային, եւ որովհետեւ զինուորական աշխոյժը ու քրիստոնէական եռանդը միացած՝ համարձակ դիմադրութեան կը յորդորէին քրիստոնեաները, անկէ առիթ՝ կ՚առնէր Յազկերտ մեծաւ չարչարանօք եւ պէսպէս տանջանօք ստիպելու աւելի առաջեւ նետուողները, եւ մասնաւոր յաջողութիւններ ալ կ՚ունենար, եւ վատթարէր զբազումս ի նոցանէ։ Բայց քրիստոնէից ընդհանրութիւնը կը բողոքէր, թէ զինուորական պարիտքերիս հաւատարմութեամբ կատարած ենք, պատժոյ արժանի ընթացք չենք ունեցած, անողորմ են հարուածքս ի վերայ մեր։ Այստեղ Եղիշէ կը յիշէ զչորս զինուորս ի բուն աւագացն, որք տանջանքներու մատնուեցան, դատուեցան, հարուածներու ենթարկուեցան եւ շղթայակապ բանտարկուեցան (ԵՂԻ. 17)։ Սակայն ոչ անուննին յայտնի է եւ ոչ վախճանին գրուած, Հարկաւ Յազկերտի անիրաւութիւնը համարձակօրէն երեսը զարնող չորս նախարարազուն երիտասարդներ են, որք մարտիրոսներու խումբին յառաջադէմներն են եղած։ Առանձինն կը յիշուի եւս այրն երանելի, որում անուն էր Գարեգին, որ համարձակեցաւ Յազկերտը յանդիմանել, երբ որ անոր բերնէան կը լսէր Քրիստոսը ծաղրելը, թէ տանջեցաւ, խաչեցաւ, մեռաւ եւ թաղեցաւ։ Ինչո՞ւ, ըսաւ, մինչեւ այնտեղ միայն կը կարդաս աւետարանը, յառաջ եւս մատս զկարդացումն՝ որ տեսնես անոր յարութիւնը, յայտնութիւնները, համբարձումը, վերստին գալուստը, կատարելիք ընդհանուր դատաստանը։ Յազկերտ կատղած Գարեգինի վրայ, որ էր մի ոմն ի մանկագոյն նախարարացն Հայոց, հրամայեց զայն տանջանաց մատնել, եւ կապեալ ոտիւք եւ կապեալ ձեռօք զերկեամ մի տուաւ ի չարչարանս, մինչեւ որ ընկալաւ զվճիռ մահու (ԵՂԻ. 12)։ Սովորութիւն է սոյն Գարեգինը նոյնացնել Գարեգին Սրուանձտեանի հետ, որ պատերազմի դաշտին վրայ մեռնող նախարարներէն մէկն է (ՓԱՐ. 72), կրթնելով մանաւանդ անոր յառաջադէմն Գարեգին կոչուելուն վրայ (ԵՂԻ. 93), իբր այն թէ ամենէն առաջ ճշմարտութեան վկայած ըլլայ։ Սակայն եթէ լաւ մտադրութիւն դարձնենք, մանկագոյն նախարարազուն Գարեգինը, զերկեամ մի բանտարկութիւն կրած է,449-էն մինչեւ 451, եւ զվճիռ մահու ընդունելով նահատակուած է, որով ազատութեան միջոց ունեցաթ չէ, եւ պատերազմին մասնակից եղած չէ։ Պէտք է ուրեմն Աւարայրի զօրավարներէն եղող Գարեգինէն տարբեր նկատել Ճորայ քարոզիչ Գարեգինը, եւ Սրուանձտեան Գարեգինին տրուած յառաջադէմ անունը իմանալ, իբր բանակին գլուխը յառաջապահ խոյացող, եւ առաջին անգամ պատերազմին մէջ ինկող զօրավարը։

« 236. Բռնի Հրամաններ   |   238. Հայագունդին Ցրուիլը »
© Gratun.org