Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

239. Ստոմեան Նահատակներ

Այդ միջոցին պէտք է զետեղել Ատոմեանց նահատակութիւնը, որուն վրայ թէպէտ պատմիչներ լռութիւն պահած են, սակայն Յայսմաւուրքը յառաջ կը բերէ անոնց պատմութիւնը եւ ազգային տօնացոյցն ալ հին ատեններէ ի վեր անոնց համար տօնական յիշատակ սահմանած է, որ եւ մինչեւ ցայսօր անխափան կը կատարուի։ Հաւանաբար այն միջոցին՝ երբ զանազան գունդեր դժուար տեղեր կը ղրկուէին։ Ատոմ Գնունի եւ Մանաճիհր Ռշտունի հրաման ստացան Պարսկաստանի խորերը որոշեալ տեղ մը երթալու։ Երբոր հասին ի կիցս ճանապարհին, որ մէկ կողմէն Պարսկաստան եւ միւս կողմէն Հայաստան կը տանէր (ՎՐՔ. Բ. 68), միտքերնին պղտորեցաւ, եւ մտածեցին իրենց երկիրն երթալ, իրենց կրօնքը պահել, եւ իրենցներուն պաշտպանութիւնը ընել։ Հազիւ թէ լսուեցաւ Ատոմեանց գունդին հեռացումը, յատուկ պատգամաւորով կեղծաւո խոստումները փորձուեցան, ետեւէն գունդեր ղրկուեցան վրանին՝ ամբողջապէս կոտորելու, եթէ յանձն չառնուն ուրանալ (ՉԱՄ. Բ. 20)։ Ատոմի գունդին ճամբան լրտեսներէն ստուգելով, Պարսիկները ետեւէն հասան, եւ նորէն ուրացութեան հրաւէր ըրին։ Հայեր պահ մը դիմադրութեան չարժուեցան եւ իրարու ձայն տուին՝ Ձի կալէք զինուորական հրամանով, բայց վերջէն ճգնաւոր մը տեսիլքէն ազդուելով, եւ անհաւասար դիմադրութեան անօգուտ լինելը տեսնելով, զէնքերնին նետեցին եւ կամաւոր նահատակութեան յանձնառու եղան։ Մանաճիհր իր գունդով աւելի առաջ անցած, եւ իր սեփական Ռշտունեաց գաւառը հասած էր, երբ Պարսիկ գունդեր ետեւնուն հասան, եւ անոնք ալ միեւնոյն հոգւով նահատակուեցան։ Իբրեւ նահատակութեան տեղեր յիշուած են՝ Ատոմեանց համար Անձեւացեաց գաւառի Ձիակալի վանքը (ՍՓՈ. ԺԹ. 78), եւ Մանաճիհրեանց համար Ռշտունեաց գաւառի Ոչխարանից վանքը (ՍՈՓ. ԺԹ. 82), սակայն դժուար է ճշդել անոնց բուն տեղերը այժմ գտնուող վանքերու մէջ։ Յանուանէ յիշուած նահատակներն են Ատոմեանց խումբէն՝ գլխաւորն Ատոմ Գնունի, եւ որդին Վարս Գնունի, Վարս Ոստանիկ, Ներսէհ Երուանդունի, եւ Վարձաւոր Արծրունի։ Իսկ Մանաճիհրեանց գունդին գլխաւորէն՝ Մանաճիհր Ռշտունիէ զատ մէկ մը յիշուած չէ։ Նահատակներուն թիւին համար բազմութիւն սուրբ ընկերաց բացատրութիւնը (ՍՈՓ. ԺԹ. 81) որոշ բան մը չի ցուցաներ։ Երկու խումբերն ալ մէյմէկ նախարարական գունդեր կը կազմէին, եւ ամենէն հաւանական հաշուով իւրաքանչիւրը չորս հինգ հարիւր հեծեալէ պակաս պէտք չէ եղած ըլլար։ Արդեօք Գնունեաց եւ Ռշտունեաց գունդերէն զատ ուրիշներ ալ չեղա՞ն, որք նմանօրինակ նահատակութեան հանդիպեցան։ Ուր որ պատմութենէ յիշատակ չունինք, ենթադրելու իրաւունք չենք կրնար ունենալ, միայն թէ պատմիչին գրելը, թէ ցրուած գունդերէն բազմաց իսկ եւ իսկ անդէն հասանէր վախճան մահու (ԵՂԻ. 18), շատերուն շատ տեղեր նահատակուած ըլլալը կը հաստատէ, որով այդ երեսէն ալ հազարաւոր մարտիրոսներ ունեցած է Հայ Եկեղեցին։

« 238. Հայագունդին Ցրուիլը   |   240. Արտաշատի Ժողովը »
© Gratun.org