Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

241. Ժողովին Ներկաները

Ժողովին կազմութեան եւ գործերուն վրայ Փարպեցիին եւ Եղիշէին տուած տեղեկութիւնները կը տարբերին, սակայն լաւ ուսումնասիրելով կը տեսնուի, որ ոչ թէ իրարու հակասող են, այլ իրար կը լրացնեն։ Վերագոյնդ դիտեցինք թէ պաշտօնական հրոջվարտակներէն Փարպեցին թագաւորին հրամանագիրը յիշած է, իսկ Եղիշէ Միհրներսէհի կրօնական բացատրուիւնը (§ 236)։ Այդ տարբերութիւնը այստեղ ալ կը նշմարուի, որովհետեւ Փարպեցի ազգային պատմութիւն կը գրէ, իսկ Եղիշէ կրօնական ջատագովութիւն , եւ իւրաքանչիւրը իր նպատակին ծառայող կէտերը ի վեր կը հանէ։ Ժողովին գլուխը երկու պատմագիրներէն ալ գրուած է Յովսէփ Հողոցմեցին, մէկէն եպիսկոպոս Արարատայ կոչուած (ԵՂԻ. 22), եւ միւսէն որ զկաթողիկոսութեանն Հայոց զաթոռն ունէր (ՓԱՐ. 44)։ Ետեւէն կու գան 17 եպիսկոպոսներու անուններ, 16-ը երկուքին մէջ ալ նոյն անձերը, միայն կարգը տարբեր, եւ կը կարծենք թէ ոչ աթոռներու առաջնութիւնը եւ ոչ աթոռակալներու երիցութեան կարգը նկատի առնուած է, այլ ըստ դիպաց շարուած են անունները։ Թէպէտ կրնայ ալ ըլլալ, որ մէկը աթոռներու միւսը աթոռակալներու կարգին յառաջնութեան հետեւած ըլլայ, սակայն որոշելու եւ ճշդելու նշաններ կը պակսին։ Ահա եպիսկոպոսներու ցուցակը, Փարպեցիին տուածին համեմատ.

  1. Անանիա Սիւնեաց Ըստ Եղիշէի » 10.
  2. Մուշէ Արծրունեաց » 11.
  3. Սահակ Տարոնոյ » 1.
  4. Սահակ Ռշտունեաց » 12.
  5. Մելիտէ Մանձկերտոյ » 2.
  6. Եզնիկ Բագրեւանդայ » 3.
  7. Սուրմակ Բզնունեաց » 4.
  8. Թաթիկ Բասենոյ » 6.
  9. Երեմիա Մարդաստանի » 8.
  10. Գագ Վանանդայ » 14.
  11. Բասիլ Մոկաց » 13.
  12. Եղբայր Անձեւացեաց » 16.
  13. Տաճատ Տայոց » 5.
  14. Քասուն Տարբերունւոյ » 7.
  15. Զաւէն Մանանաղւոյ » 9.
  16. Եղիշէ Ամատունեաց » 15.
  17. Երեմիա Ապահունեաց » 17.

Երկու անուններ քիչ մը տարբերութեամբ, եւ թերեւս աւելի ուղիղ կերպով գրուած եին Եղիշէէ, Մելետ Մանազկերտոյ եւ Քասուն Տուրուբերանոյ, եւ միայն մէկ անուն բոլորովին տարբեր է, զի Մանանաղւոյ Զաւէնի տեղ գրուած է Եւզազ Մարդաղւոյ։ Գեաւառներուն իրարու կից ըլալը՝ իբր նոյնութեան նշան կրնան ընդունուիլ, եթէ եպիսկոպոսներու անունները բոլորվին տարբեր չըլլային։ Եղիշէ եպիսկոպոսներէ զատ ընդհանուր կերպով կը յիշէ բազում քորեպիսկոպոսք եւ պատուական երիցունք, հանդերձ սուրբ ուխտիւ եկեղեցւոյ (ԵՂԻ. 22), մինչ Փարպեցի կը յիշէ ի պատուական երիցանց սուրբն Ղեւոնդ, եւ Խորէն ի Մրենեայ, եւ Դաւիթ, եւ այլ պատուական երիցունք, եւ աւագ վանականք բազումք, հանդերձ սքանչելի եւ հրեշտակակրօն տերամբն Աղանաւ, որ էր յազգէն Արծրունեաց (ՓԱՐ. 45)։ Յիշեալ անձերուն ինքնութեան վրայ չենք ուզեր երկարել, ոմանք ծանօթ են արդէն, ինչպէս Եզնիկ Բագրեւանդայ եւ Անանիա Սիւնեաց, ուրիշներ պիտի ծանօթանան պատմութեան ընթացքին, ինչպէս Սահակ Ռշտունեաց եւ Թաթիկ Բասենոյ։ Երկու պատմագիրներուն գլխաւոր տարբերութիւնն է, Եղիշէի կողմէն նախարարաց ներկայութեան չյիշուիլը, թէպէտ անոնց հաւանութեամբ հաւաքուիլը կը գրէ, մինչ Փարպեցի յականէ յանուանէ կը յիշէ 18 նախարարներ, Վասակ Սիւնի, Ներշապուհ Արծրունի, Վրիւ Խորխոռունի, Վարդան Մամիկոնեան, Գիւտ Վահեւունի, Արտակ Մոկացի, Շմաւոն Անձեւացի, Մանէճ Ապահունի, Առաւան Վանանդեցի, Արշաւիր Արշարունի, Վահան Ամատունի, Ատոմ Գնունի, Վարազշապուհ Պալունի, Հրահատ Աշոցեան, Հմայեակ Դիմաքսեան, Գազրիկ Աբեղեան, Փափագ Առաւեղեան, Եւ Վրէն Ձիւնական, եւ կ՚աւելցնէ աւագ սեպուհները (ՓԱՐ. 45)։ Ահնար է որ առանց նախարարներու ժողով գումարուած ըլլայ, իսկ Եղիշէէ չյիշուելնին, պէտք է վերագրել Եղիշէի կողմէ լոկ կրօնական նամակին պատճէնը տրուելուն, որուն մէջ մաս չէին կրնար ունենալ նախարարները։

« 240. Արտաշատի Ժողովը   |   242. Ժողովական Գրութիւններ »
© Gratun.org