Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

242. Ժողովական Գրութիւններ

Ժողովին առջեւ երկու տերբեր գիրեր կային, թագաւորական հրովարտակը եւ Միհրներսէհի յորդորապէտք էր որոշումնին կանը . առաջինին հանդէպ յայտնել , իսկ երկրորդին մասին միտքերը լուսաբանել եւ քրիստոնէութիւնը ջատագովել։ Հրովարտակին տրւած պատասխանը ունինք Փարպեցիէ, արի եւ համարձակ մերժում մը, ինչպէս վայել էր ճշմարիտ քրիստոնեաներու։ Հայերը այդ գիրով կ՚ընդունին թէ հպատակութիւնը իրենց պարտքն է, ոչ միայն ըստ երկւիղի մարդկան, որ ըստ օրինի չար ծառայից ծառել մըն է, այլեւ ի հրամանէ օրինաց իրենց կրօնքին՝ պարտաւորութիւն կը զգան ծառայել ոչ միայն կարասւոյ ծախիւք, այլեւ զարիւն անձանց եւ որդւոց ի վերոյ ձեր դնել։ Միայն, կը յաւելուն, թէ վասն հոգւոց գիւտի եւ կամ կորստեան ոչ թագաւորին հոգածութեան կը սպասեն, եւ ոչ ալ այդ գործը անոր կը թողուն (ՓԱՐ. 45)։ Կը շարունակեն ըսելով, թէ Պարսից կրօնքը սուտ եւ արժանի ծաղու է, եւ իրենց կրօնքը աստուածասէր եւ ճշմարիտ է, եւ այդ կէտին վրայ բաւական ծանր բացտրութիւններ ալ կը խառնեն։ Պարսից կրօնքին վրայ գրուած գիրը բանալ անգամ եւ կամ տեսանել չեն ուզած, եւ իրենց կրօնքին բացատրութիւնը գրել եւ տալ բերել, ի դէպ եւ պատշաճ չեն սեպած, եւ կը կնքեն թէ տարերց ոչ ծառայեմք, երեգական եւ լուսնի, հողմաց եւ կըրակի պաշտօն ոչ մատուցանեմք (ՓԱՐ. 46)։ Այսպէս եղած է թագաւորին ուղղուած պատասխանը, եկեղեցականներու եւ աշխարհականներու համամտութեամբ որոշուած։ Սակայն Եղիշէէ ունինք ուրիշ երկար գրուածք մը, որուն մէջ թէ մազդեզական կրօնքին հերքումը եւ թէ քրինստոնէական կրօնքին ջատագովութիւնը մանրամասնօրէն կը պարունակուի, մինչ այդ բանը ընելնին վերոյիշեալ նամակին մէջ զլացած էին։ Այդ կէտին վրայ մեր կարծիքն է, թէ որչափ ալ նախարաներուն ազդեցութեան ներքեւ եկեղեցականք համաձայնած են կրօնական բացատրութեանց չմտնել, սակայն յետոյ եկեղեցական առանձին մնալով խորհաթ են թէ պէտք չէ անպատասխանի թողուլ Միհրներսէհի յորդորական գրուածը, եւ ոչ ալ ներել որ լռութիւնը իբր պարտութիւն նկատուի։ Ուստի ժողովուրդը լուսաբանելու եւ քաջալերելու համար, կաթողիկոսի եւ եպիսկոպոսաց անունով պատրաստած են Միհրներսէհի գիրին բոլորովին կրօնական պատասխան մը, ոչ այնչափ հասցէին ղրկելու, որչափ ժողովուրդին մէջ ցրուելու եւ քրիստոնեաները սրտապնդելու համար։ Մենք հարկ չենք տեսներ այդ գրուածին ամփոփումն ընել, քանի որ կրօնական վարդապետութեան յայտնի կէտեր են գրուածները։ Յիշատակի արժանի կը գտնենք պարագայ մը, զոր գրուածին սկիզբը կը յիշեն, թէ Որմիզդի թագաւորութեան ատեն, այսինքն Դ. դարուն սկիզբը, նշանաւոր մոգ մը քրիստոնէութիւն ընդունած, եւ միառմի զրադաշտական օրէնքին կէտերը հերքած է, եւ Պարսիկներ չկարենալով բանիւ զդեմ ունել, քարկոծելով սպաննած են զայն։ Բայց անունը յիշուած չլինելով, չենք գիտեր թէ ում անկնարկել ուզած են։ Գեղեցիկ է եւ նամակին փակումը. Աւասիկ կամք զբոլոր մարմին տուեալ ի ձեռս քո, վաղվաղակի արա զինչ եւ կամիս, ի քէն տանջանք, եւ ի մէնջ յանձնառութիւնք, սուր քո, եւ պարանոցք մեր (ԵՂԻ։ 22-31)։ Ինչ ալ ըլլան վերջապէս նանակներով տրուած պատասխանները, Արտաշատու ժողովին հիմնական որոշումը եղաւ, կենօք եւ մահու ի նմին կալ հաստատուն, եւ երդմամբ եդին վկայութիւն՝ ամէն կերպով քրիստոնէութիւննին պաշտպանել (ԵՂԻ. 31)։

« 241. Ժողովին Ներկաները   |   243. Նախարարներ Կը Կանչուին »
© Gratun.org