Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

244. Ուրացութեան Ստիպումներ

Ժողովական նամակին Տիզբոն հասնիքը, Պարսիկներուն պետական խորհրդակցութիւնները, նախարարներուն կանչուիլը, երեք ազգերու պատգամաւորութիւնները, երթալու որոշումը, գրաւեցին 450 տարւոյ առաջին երեք ամիսները, Նախարաներ ետեւէ ետեւ կ՚ուղեւորէին, եւ կ՚ենթադրենք թէ որոշ տեղ մը խմբուելով, մէկտեղ ըրին Պարսից մայրաքաղաքը մուտքերնին, իւրաքանչիւրը իրեն հետ այրուձի հետեւորդներու խումբ մը ունենալով։ Սակայն զարմացմամբ դիտեցին, թէ սովորական եղող պատուասիրութիւնները այս անգամ չկատարուեցան։ Այսուհանդերձ առանց յապաղման յանդիման լինէին մեծի թագաւորին, եւ օրն էր ի մեծի շաբաթու զատկին (ԵՂԻ. 33), որ է 450 տարւոյ Ապրիլ 15-ին, աւագ շաբաթ օրը։ Գուցէ խորհրդով էր որոշոււած այդ օրը, քրիստոնէից հրաշափառ տօնը անարգելու համար։ Յազկերտ ներկաներուն բերնէն հպատակութեան յայտարարութիւնը կրկին լսելէն ետքը, վրայ կը բերէ, թէ պէտք է ուրեմմն իր հրովարտակին ալ հնազանդին, մինչ իրենք յանդգնած էին իրենց նամակներով ընդդիմանալ, սակայն ինքը գիտէ պէտք եղած միջոցները գործածել, մինչեւ ակամայ կատարեսջիք զկամս հրամանաց իմոց (ԵՂԻ. 34)։ Այդ սպառնալիքներուն կը պատասխանէ Վարդան Մամիկոնեան ամենուն բերնէն, թէ պետական պարտաւորութիւննին կատարելու մէջ երբեք զանցառու գտնուած զգն, ոչ ի խաղաղութեան եւ ոչ ի պատերամի, եւ ասկէ ետքն ալ չեն գտնուիր, այլ թէ կրօնական խնդիրը իրաքանչիւրին խիղճին կը պատկանի, եւ ինքն իր հաւատքը չ՚ուզեր երբեք փոխել (ՓԱՐ. 49)։ Ասոր վրայ Յազկերտ նորէն իր հրամանը երեքկնէր եւ չորեքկնէր, սպառնալու զիրենք Սակաստան աքսորել, ընտանիքնին Խուժաստան ցրուել, եւ իրենց երկիրնրը քակել, քանդել եւ յապականութիւն դարձնել (ԵՂԻ. 36)։ Ասոր վրայ երեք ազգերուն նախարաներն ալ կը համաձայնին աւուրս ինչ խնդրել Յազկերտէ, որպէսզի կարենան խորհել ընդ միմիանս։ Ասիկա իրենց կը շնորհուի (ՓԱՐ. 49)։ Տագնապի օրեր եղած Զատիկին տօնական օրերը։ Հայ ու Վրացի ու Աղուան նախարաները մէկտեղ գրուած էին, լայն հսկողութեան ներքեւ, եւ շարունակ կը խորհրդակցէին, աչուըներնուն առջեւ ունենալով Յազկերտի սպառնալիքները։ Նուազ կը հոգային ինքզինքնին, քան թէ իրենց երկիրը։ Նախարաներէն ոմանք Պարսկաստանի զինուորական ծառայութեան կը գտնուէին, ուրիշներ ալ Ճորայ Պահակէն անդին մնայուն բանակին մէջ էին (ԵՂԻ. 33), թող անոնք, որ հեռաւոր անապատին ամրոցներուն պահպանութեան ղրկուած էին (ԵՂԻ. 18), այնպէս որ երկրին ոյժը տկարացած էր, եւ եթէ իրենք ալ աքսորուէին, երկիրը առանց գլուխի անտերունջ պիտի մնար, եւ իրենք պիտի ըլլային անթիւ բազմութեան արանց եւ կանանց, ծերոց եւ տղայոց, պատճառ յաւիտենից կորստեան (ՓԱՐ. 50)։ Անհնարին տագնապին առջեւ մեծամասնութեան գաղափարն էր, որեւէ կերպով զերծանել յորոգայթէն, որուն մէջ ինկան միամտաբար, եւ կ՚ըսէին որ եթէ առ ժամ մի յանձն առնունք պատճառանօք զհրամայեալս, աղատութիւն կը ստանանք երթալ յիւրաքանչիւր աշխարհ, եւ անգամ մը մեր տեղը, կեամք ծառայելով ճշմարիտ հաւատոյ Քրիստոսի, եւ եթէ ստիպուինք՝ գնամք իւրաքանչիւր յօտարութիւն կնաւ եւ որդւովք (ՓԱՐ. 50)։ Այս էր մեծամասնութեան միտքը, սակայն ամենուն դէմ կը մաքառէր Վարդան՝ որ առերեսս ուրացութիւնն ալ եպերելի կը սեպէր, եւ բացէ բաց կը յայտարարէր. Մի՛ լիցի ինձ ստել Արաչին իմում պատճառանօք եւ կամ ճշմարտութեամբ (ՓԱՐ. 51)։ Նախարաներ չէին ալ կրնար Վարդանէ բաժնուիլ, եւ զայն իր հաստատամտութեան մէջ թողլով, իրենք իրենց խորհուրդը գործադրել, վասնզի գիտէին թէ ապագային առանց Վարդանի բան մը ընել պիտի չյաջողէին։ Վարդանի ընդդիմութեան յաղթելու համար յատուկ յանձնարարութիւն տուին Արտակ Մոկացիի եւ Աշուշա Վրացիի, որովհետեւ առաջինը Վարդան առաւելապէս պատուով սիրէր, եւ երկրորդն ալ էր այր խելացի եւ խորհրդական, եւ միանգամայն Վարդանի եղբօր Հմայեակին քենակալն էր (ՓԱՐ. 52)։ Երկուքն ալ իրենց ամէն ճիգը թափեցին, անել վիճակը բացատրեցին, ապագային յաջողութիւնը փայլեցուցին, եւ մինչեւ իսկ Սուրբ Գիրքէ վկայութիւններ առաջ բերին, զորօրինակ Քրիստոսի համար ըսուածը, թէ որ ոչն գիտէր զմեղս, վասն մեր մեղս արար (Բ. ԿՐՆ. Ե. 21) եւ Պօղոսի գրածը, թէ ուխտիւք խնդրէի ես իսկ ինքնին նզով լինել ի Քրիստոսէ վասն եղբարց իմոց եւ ազգականաց ըստ մարմնոյ (ՀՌՄ. Թ. 3)։ Ասկէ կը տեսնուի որ ոչ թէ միայն Վարդան իբրեւ Սահակի թոռ՝ յոյժ հմուտ էր եւ ընտել գրոց վարդապետութեան (ՓԱՐ. 52), այլեւ միւս նախարարներն ալ կրօնական հմտութեանց մէջ զարգացեալ էին։ Այդ բանկացութիւնները տեւեցին զաւուրս սակաւս, որով գոնէ Զատկին եօթնեակը պարտինք իմանալ։

« 243. Նախարարներ Կը Կանչուին   |   245. Կեղծ Ուրացութիւնը »
© Gratun.org