Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

246. Ժամանակագրական Ճշդութիւններ

Եղիշէ երկու ժամանակագրական տեղեկութիւններ կ՚աւելցնէ այստեղ։ Նախ կ՚ըսէ թէ մոգական կարաւանին պետերը տագնապէին եւ ստիպէին արքունի հրամանաւ ժամ առաջ Հայաստան հասնելու, որոհետեւ Հայաստանի մէջ գործի սկսելու որոշուած էր, կէտ եդեալ զժամանակն, զամիսն վեցերորդ (ԵՂԻ. 39)։ Ասիկա գործի սկսելու պայմանաժամն էր։ Իսկ վերջացնելու համար տարի մը միջոց տրուած էր, մինչեւ ի նաւասարդէ նաւասարդ, որպէսզի վերջապէս բարձցին կարգք եկեցեցւոյ, փակեսցին եւ կնքեսցին դրունք սուրբ տաճարաց (ԵՂԻ. 40)։ Երկրորդ մասը հայերէն ամիսներով բացատրուած է, եւ Հայ նաւասարդը շարժական տոմարով այն տարի Օգոստոս 6-ին կ՚իյնար, որով ըսել կ՚ըլլայ թէ 450 Օգոստոս 6-էն մինչեւ 451 Օգոստոս 5, պէտք է քրիստոնէութիւնը Հայաստանէ ջնջուած ըլլար, եւ կրակապաշտութիւնը ամէն կողմ հաստատուած։ Այդ իմաստով պէտք է՝ որ առաջին մասին մէջ յիշուած վեցերորդ ամիսն ալ, միեւնոյն սկզբնաւորութեան պատասխանէր, գոնէ մերձաւորապէս, որպէսզի արքունի հրամանին պարագաները իրարու համաձայն ըլլային։ Վեցերորդ ամիսը, ամսուն անունով յիշուած չլինելը, կը ցուցնէ թէ հայկական ամսու վրայ չէ խօսքը, ապա թէ ոչ ամսուան անունը յայտնապէս գրուած կ՚ըլլար։ Պարսից քաղաքական տոմարն ալ Հայոց հին շարժական տոմարին նման էր տարեկան հաստատուն 365 օրերով, եւ նահանջ տարիով, որուն տարեգլուխն ալ Նէօլտէքէի հաշուով 450-ին պէտք էր ի իյնար Օգոստոս 1-ին (ՆՕԼ. 435), մեր Օգոստոս 6-էն քանի մը օրերու տարբրութեամբ։ Օգոստոս 1-էն հաշուելով վեցերորդ ամսուն սկիզբն կ՚իյնայ Դեկտեմբեր 29-ին, որ չի պատասխաներ նաւասարդով սկսուելիք տարին։ Եւ ոչ ալ յարմար լուծում կ՚ունենանք եթէ վեցերորդ ամիսը ուրացութեան թուականէն կամ Յազկերտի ներկայանալէն՝ Ապրիլ 15-էն հաշուէինք, վասնզի այն ատեն ալ վեցերորդ ամիսը Հոկտեմբերի կէսին կ՚իյնար։ Այս խնդիրը կը լուծուի Պարսից կրօնական տոմարով, որուն հաստատուն տարեգլուխը կը նկատուի գարնանային գիշերահաւասարը Մարտ 21-ին։ Այս տոմարին մէջ տարեկան 6 ժամերու մնացորդները 1460 տարի չեն յետաձգուիր նահանջ տարի մը կազմելու համար, այլ իւրաքանչիւր 120տարի նահանջ ամիս մը աւելցնելով նորէն տարեմուտը Մարտի 21-ի գիշերահաւասարին կը բերուի։ Հաստատուած հաշիւներով, նահանջ ամսոյ ուղղութիւնը վերջին անգամ 411-ին եղած ըլլալով, անկէ մինչեւ 450 անցած էին 39 տարիներ, որք 9 օրով յետաձգած էին կրօնական տարեգլուխը, եւ փրավարտինի՝ կամ առաջին ամսուան սկիզբը կ՚իյնար Մարտ 12-ին, եւ այս հաշուով շաթվայրով՝ այսինքն վեցերորդ ամիսը պիտի սկսէր Օգոստոս 9-ին։ Այդ հաշիւը կու գայ գրեթէ օրը օրին նոյնանալ Օգոստոս 6-ի նաւասարդին հետ, եւ կ՚արդարացնէ Եղիշէի տուած ժամանակները։ Այս կերպով Հայաստաը կրակապաշտ ընելու գործին, նախարարներու կեղծ ուրացութենէ սկսելով, 3 ամիսէ աւելի միջոց մը տրուած կ՚ըլլայ, գործնական ձեռնարկները սկսելու համար։

« 245. Կեղծ Ուրացութիւնը   |   247. Անգղի Դիմադրութիւնը »
© Gratun.org