Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

247. Անգղի Դիմադրութիւնը

Վերեւ բացատրուած ժամանակագրութեաբ կեղծ ուրացութիւնը տեղի ունեցած կ՚ըլլայ Պարսից կրօնական տոմարին երկրորդ ամսուան մէջերը, եւ պէտք է ըսել, թէ պատրաստութիւնները բաւական արագութեամբ կատարուեցան, որ մոգերը եւ իրենց հետեւողներկ յամսեանն չորրորդ եկին հասին յաշխարհն Հայոց, եւ բանակեցան Ծաղկոտն գաւառի Ձիրաւ, այժմ Տիատին դաշտին վրայ։ Անոնց բանակետղին մօտ էր Անգղ գիւղաքաղաքը, որ ամուր բերդ էր, եւ որ ըստ ոմանց նոյնացուած է այժմեան Ղարղալըխի հետ։ Չորրորդ ամսուան սկիզբը կ՚իյնար Յունիս 10-ին, եւ յամսեան չորրորդ բացատրութիւնն ալ կրնանք նոյնիսկ ամսուան սկսելուն վրայ մեկնել։ Բայց կանուխէն հասած էր Հայաստան նախարաներուն ուրացութեան գոյժը։ Նոյնիսկ Տիզբոնի մէջ գտնուող քրիստոնեայ գունդեր, սկսան անոնց երեսը զարնել իրենց տկարամտութիւնը (ԵՂԻ. 41), մէկտեղ գացող եկեղեցականներն ալ անոնցմէ բաժնուեցան, եւ հեծեալ պնդադեսպան մը հասուցին Հայաստան իրողութիւնը զեկուցանելու։ Հազիւ թէ կաթողիկոս եւ եպիսկոպոսներ գոյժը լսեցին, ժողովուրդը քաջալերելու համար իրենց վիճակները ելան, ամէն կողմ քորեպիսկոպոսներ, այսինքն իրենց կողմէ փոխանորդներ ղրկեցին, դրդեցին ժողովեցին ազատներն ու շինականները, այրերն ու կիները, քահանաներն ու միայնակեացները, ուրացողներուն եւ անոնց հետ եկող մոգերուն դէմ դնելու համար, մինչեւ իսկ արեան կապերը մոռնալով՝ որդին հօրը եւ կինը ամուսինին պիտի չխնայէր. օրէնք աստուածային կացցեն թագաւոր ի վերայ ամենայնի (ԵՂԻ. 44)։ Այսպէս ամէն կողմ սկսան զինուիլ, իսկ Ղեւոնդ Վանանդեցի, որ Սահակի ժամանակէն Բագրեւանդի մէջ հաստատուած էր իբրեւ անոր տեղապահ (ԱՐԾ. 81), գլուխն անցաւ այն յառաջընթաց բազմութեան, որ առաջին անգամ պիտի դիմադրէր կարաւանին, Ծաղկոտն եւ Բագրեւանդ գաւառներու ճամբուն վրայ։ Պարսկաստանէ հասնող կարաւանը ամիսի մը չափ հանգիստ ըրաւ Ծաղկոտնի դաշտին մէջ, թերեւս կը սպասէր որ կամաւոր յանձնառութիւններ գտնէ Հայոց կողմէն, գոնէ Տիզբոնէ դարձող եւ Պարսից դէնը ընդունող նախարարներ ձեռնարկ մը ընեն։ Երկար սպասելէ ետքը, վրջապէս սկզբնաւորութիւն մը ըրած ըլլալու համար հասնելնէն 25օր ետքը, Կիրակի օր մը կարգադրեցին։ Կիրակին Յուլիս 2-ին կ՚իյնայ, այս օրը կրնայ ընդունուիլ իբր հաւանական թուական Անգղի գործողութեան։ Ղեւոնդ երէց, իր օգնականներով եւ հետեւորդներով կանգնած էր եկեղեցւոյ պաշտպանութեան, փայտերով եւ քարերով զկաւափսանս մոգաց եւ մոգպետին ջարդեցին, զէնքի ալ դիմեցին, եւ հազիւ թէ մոգպետը կրցաւ ինքզինքը մահուընէ ազատել, ու իր տեղը ապաւինիլ։ Մոգպէտը, որ կ՚երեւի թէ բոլորովին դաժան մէկը չէր, մինչեւ իսկ մտածեց ձեռնարկէն ետ կենալ։ Մարզպանը խորհրդակցութեան հրաւիրեց եւ անոր յայտնեց թէ ինքն լսած է որ ժամանակով Շապուհ Մեծ թագաւորն ալ քրիստոնեաները դարձնելու միտք ունեցած է, եւ ամէն խստութիւն գործած է, բայց տեսնելով որ ընդհակառակը քրիստոնէութիւնը կը տարածուի, հալածանքը դադրեցուցած եւ ազատութիւն շնորհած է։ Հիմակ ալ ինքը նոյնպէս գործը անհնար կը տեսնէ, ինչպէս որ մարզպանը պէտք էր առաջուց ճանչցած ըլլար։ Ուստի ինքն յանձն կ՚առնէր թագաւորին եւ մովպետան մովպետին գրելով, անհնարութիւնը իմացենլ, եւ բռնութիւնը դադրեցնել, եւ կը յորդորէր որ մարզպանն ալ իր կողմէ պէտք եղած գրէ (ԵՂԻ. 44-47)։ Սակայն Վասակ բոլորովին ընդհակառակն մոգպետը կը քաջալերէ, Աղուանից կողմը գտնուող տասն հազարի բանակը Հայաստան բերել կը թելադրէ, ինքն ալ իր սեփական Սիւնեաց գունդը կը բերէ ի թիկունս օգնականութեան մոգաց եւ մոգպետին (ԵՂԻ. 48), եւ մոգական կարաւանը կը սփռի Հայաստանի ամէն կողմերը, բռնի կերպով կրակապաշտութիւնը հաստատելու։

« 246. Ժամանակագրական Ճշդութիւններ   |   248. Առաջին Ձեռնարկներ »
© Gratun.org