Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

248. Առաջին Ձեռնարկներ

Պետք չէ կարծել թէ մոգերուն կարաւանին հետ մեկնող կեղծուրաց նախարարները, անոնց հետ մէկտեղ Ծաղկոտնի դաշտին մէջ սպասած ըլլան, որովհետեւ անոնք հաստատեալ բազում անգամ եւ ի ճանապարհին զնոյն ուխտ երդման աւետարանին սրբոյ, հրաժարեալք եւ ի միմիանց՝ գնացին յիւրաքանչիւր աշխարհս (ՓԱՐ. 55)։ Հարկաւ պէտք ալ չտեսան աղխիւ եւ կարասուով ծանրաբեռնուած կարաւանին հետ դանդաղաքայլ ճամբորդել, եւ իւրաքանչիւրը իր հետեւորդներով եւ սրընթաց քայլքով փութաց հասնիլ իր գաւառը։ Առաջին գործերնին եղաւ եկեղեցականներուն եւ աշխարհականներուն գլխաւորներէն քանի մը հոգի հրաւիրելով, իրենց ծածուկ խորհուրդը բացատրել, եւ գաւառին եպիսկպոսէն իրենց արձակումն ընդունիլ (ԵՂԻ. 49), բայց տակաւին հրապարակաւ չէին յայտներ իրենց միտքը։ Նոյնինքն Վարդան՝ որ իրեն եղբայրներուն եւ ազգատոհմին իր հաստատամտութիւնը վկայած էր, միայն առտնին ժամերգութիւնները կը կատարէր, եւ կը զգուշանար միաբանութեամբ ամենայն Հայովք երթալ յեկեղեցի (ՓԱՐ. 59)։ Այս միջոցին, իբրեւ նախապատրաստական միջոց մը, կաթողիկոսն Յովսէփ եւ Վասակ մարզպան, Ներշապուհ Արծրունի եւ Վարդան սպարապետ, համաձայն հաւանութեամբ Ատոմ Գնունի նախարարը պնդադեսպան կը յղէին Բիւզանդիոն, որպէսզի կայսրը տագնապալից կացութեան տեղեկութիւն ունենայ, եւ պատշաճ օգնութիւնը փութացնէ (ԵՂԻ. 54)։ Սակայն հազիւ թէ Ատոմ Բիւզանդիոն կը հասնէր, գիրը կը մատուցանէր եւ կայսերական դրան ժողովը նկատառութեան կը հաւաքուէր, Թէոդոս կը մեռնէր եւ կարի չար խափան լինէր գործոյն օգնականութեան (ԵՂԻ. 55)։ Արդ գիտենք որ Թէոդոս Բ. 450 տարւոյ Յուլիս 28-ին մեռաւ ձիէն իյնալով, եւ ոչ թէ երկար հիւանդութեամբ, որով մինչեւ մահուան օրն ալ կրնար Հայոց պատգամաւորին հետ զբաղիլ։ Ամէն առթի մէջ պէտք է ընդունիլ թէ Հայեր շտապած են Բիւզանդիոնի կայսրութեան դիմելու։ Իսկ Ատոմ Գնունին այն է՝ որ Արտաշատի ժողովին գտնուեցաւ (§ 241), եւ տարբեր է Ատոմեան նահատակներու առաջնորէն (§ 239)։ Միեւնոյն ազգատոհմի մէջ համանուններ ստէպ կը գտնուէին, մանաւանդ որ իւրաքանչիւր ազգատոհմ իրեն սովորկան եւ աւանդական անուններէն դուրս ելլել շատ չէր սիրեր։ Անգղի եկեղեցւոյն պատահարը եւ Վասակի բռնած երկդիմի ընթացքը, վատ տպաւորութիւն գործեց ընդհանրապէս, եւ գլխաւորապէս Վարդան, յուսաբեկ վիճակ մը ստացաւ, թէ ընդդիմութիւնը պիտի չիրականանայ, ուստի գլուխն առնելու ու Պարսկական Հայաստանէ հեռանալու որոշումը տուաւ։ Հմայեակ եղբայրն ալ իրեն կատարելապէս ձայնակցեցաւ, եւ ազգատոհմին ժողուելով Տարոնէ մեկնեցան, որ Տուարածատափ եւ Բասեն գաւառներու ճամբով՝ Կարին ապաւինին եւ Յունաց բաժինը անցնին (ՓԱՐ. 57)։ Մամիկոնեան սպարապետին հեռանալը, Վասակի ալ աղէկ չեկաւ, մանաւանդ որ իրեն պատճառով տեղի կ՚ունենար հեռացումը, ուստի շուտով մօտը հրաւիրեց եպիսկոպոսներէն եւ նախարարներէն քանի մը գլխաւորներ, իրեն քրիստոնէական հաւատարմութիւնը կրկնեց, եւ անմիջապէս նամակ մը գրեց Վարդանի, եւ աւետարան մըն ալ բերել տալով երդմամբ կնքեց եւ ուրիշներուն ալ կնքել տուաւ, եւ պատգամաւորութիւն մը հանեց Վարդանի ետեւէն, որ զայն ետ դարձնեն։ Պատգամաւորներն եդան Ղեւոնդ Վանանդեցի, Երեմիա ՎԱղարշապատցի ու Խորէն Մրենացի երէցներ, եւ Արշաւիր Արշարուի, Հմայեակ Դիմաքսեան, ու Գազրիկ Աբեղեան նախարարներ, որոնք նամակն ու աւետարանը առնելով Վարդանին ետեւէն հասան Արամանայ գիւղը, Բագրեւանդ եւ Բասեան եւ Տուարածատափ գաւառներու սահմանակցութեան վրայ, որուն ճիշդ դիրքը դժուար եղած է որոշել։ Աւելի քան Վասակի գիրն ու երդումը, Ղեւոնդի եւ պատգամաւորներուն խօսքերը զօրաւոր եղան Վարդանը իր միտքէն կասեցնելու, եւ իրեն տեղը դարձնելու, այն վստահութեամբ, թէ ընդդիմութեան գործը իրապէս եւ ուժեղապէս ձեռք պիտի առնուի (ՓԱՐ. 58)։

« 247. Անգղի Դիմադրութիւնը   |   249. Վասակի Ընթացքը »
© Gratun.org